Морфология › түр
түр
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | түр | түрлөр |
| Родительный | түрдүн | түрлөрдүн |
| Дательный | түргө | түрлөргө |
| Винительный | түрдү | түрлөрдү |
| Местный | түрдө | түрлөрдө |
| Исходный | түрдөн | түрлөрдөн |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | түрүм | түрлөрүм |
| ты | түрүң | түрлөрүң |
| Вы | түрүңүз | түрлөрүңүз |
| он, она | түрү | түрлөрү |
| мы | түрүбүз | түрлөрүбүз |
| вы | түрүңөр | түрлөрүңөр |
| Вы (мн.) | түрүңүздөр | түрлөрүңүздөр |
| они | түрү | түрлөрү |
| общая принадлежность (-ныкы) | түрдүкү | түрлөрдүкү |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | түрүм | түрүң | түрүңүз | түрү | түрүбүз | түрүңөр | түрүңүздөр | түрү |
| Родительный | түрүмдүн / түрүмүн | түрүңдүн / түрүңүн | түрүңүздүн | түрүнүн | түрүбүздүн | түрүңөрдүн | түрүңүздөрдүн | түрүнүн |
| Дательный | түрүмө | түрүңө | түрүңүзгө | түрүнө | түрүбүзгө | түрүңөргө | түрүңүздөргө | түрүнө |
| Винительный | түрүмдү / түрүмү | түрүңдү / түрүңү | түрүңүздү | түрүн | түрүбүздү | түрүңөрдү | түрүңүздөрдү | түрүн |
| Местный | түрүмдө | түрүңдө | түрүңүздө | түрүндө | түрүбүздө | түрүңөрдө | түрүңүздөрдө | түрүндө |
| Исходный | түрүмдөн / түрүмөн | түрүңдөн / түрүңөн | түрүңүздөн | түрүнөн | түрүбүздөн | түрүңөрдөн | түрүңүздөрдөн | түрүнөн |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | түрлөрүм | түрлөрүң | түрлөрүңүз | түрлөрү | түрлөрүбүз | түрлөрүңөр | түрлөрүңүздөр | түрлөрү |
| Родительный | түрлөрүмдүн / түрлөрүмүн | түрлөрүңдүн / түрлөрүңүн | түрлөрүңүздүн | түрлөрүнүн | түрлөрүбүздүн | түрлөрүңөрдүн | түрлөрүңүздөрдүн | түрлөрүнүн |
| Дательный | түрлөрүмө | түрлөрүңө | түрлөрүңүзгө | түрлөрүнө | түрлөрүбүзгө | түрлөрүңөргө | түрлөрүңүздөргө | түрлөрүнө |
| Винительный | түрлөрүмдү / түрлөрүмү | түрлөрүңдү / түрлөрүңү | түрлөрүңүздү | түрлөрүн | түрлөрүбүздү | түрлөрүңөрдү | түрлөрүңүздөрдү | түрлөрүн |
| Местный | түрлөрүмдө | түрлөрүңдө | түрлөрүңүздө | түрлөрүндө | түрлөрүбүздө | түрлөрүңөрдө | түрлөрүңүздөрдө | түрлөрүндө |
| Исходный | түрлөрүмдөн / түрлөрүмөн | түрлөрүңдөн / түрлөрүңөн | түрлөрүңүздөн | түрлөрүнөн | түрлөрүбүздөн | түрлөрүңөрдөн | түрлөрүңүздөрдөн | түрлөрүнөн |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | түрмүн | түрбүз |
| 2е лицо | түрсүң | түрсүңөр |
| 2е лицо (веж.форма) | түрсүз | түрсүздөр |
| местный · 1е лицо | түрдөмүн | түрдөбүз |
| местный · 2е лицо | түрдөсүң | түрдөсүңөр |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | түрдөсүз | түрдөсүздөр |
| исходный · 1е лицо | түрдөнмүн | түрдөнбүз |
| исходный · 2е лицо | түрдөнсүң | түрдөнсүңөр |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | түрдөнсүз | түрдөнсүздөр |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
түр-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | түрөмүн / түрөм | түрөсүң | түрөсүз | түрөт | түрөбүз | түрөсүңөр | түрөсүздөр | түрөт / түрүшөт |
| Прошедшее определенное время | түрдүм | түрдүң | түрдүңүз | түрдү | түрдүк | түрдүңөр | түрдүңүздөр | түрдү / түрүштү |
| Прошедщее неопределенное время | түргөнмүн / түргөмүн / түргөм | түргөнсүң | түргөнсүз | түргөн | түргөнбүз | түргөнсүңөр | түргөнсүздөр | түргөн |
| Прошедшее субъективное время | түрүптүрмүн / түрүпмүн | түрүптүрсүң / түрүпсүң | түрүптүрсүз / түрүпсүз | түрүптүр | түрүптүрбүз / түрүппүз | түрүптүрсүңөр / түрүпсүңөр | түрүптүрсүздөр / түрүпсүздөр | түрүшүптүр / түрүптүр |
| Прошедшее длительное | түрчүмүн | түрчүсүң | түрчүсүз | түрчү | түрчүбүз | түрчүсүңөр | түрчүсүздөр | түрчү |
| Неопределенное будущее время | түрөрмүн | түрөрсүң | түрөрсүз | түрөр | түрөрбүз | түрөрсүңөр | түрөрсүздөр | түрөр |
| Условное наклонение | түрсөм | түрсөң | түрсөңүз | түрсө | түрсөк | түрсөңөр | түрсөңүздөр | түрүшсө / түрсө |
| Желательное наклонение | түргүм | түргүң | түргүңүз | түргүсү | түргүбүз | түргүңөр | түргүңүздөр | түргүсү |
| Повелительное наклонение | түрөйүн | түр | түрүңүз | түрсүн | түрөлү | түргүлө | түрүңүздөр | түрсүн |
| Наклонение намерения | түрмөкчүмүн / түрмөкмүн | түрмөкчүсүң / түрмөксүң | түрмөкчүсүз / түрмөксүз | түрмөк / түрмөкчү | түрмөкчүбүз / түрмөкпүз | түрмөкчүсүңөр / түрмөксүңөр | түрмөкчүсүздөр / түрмөксүздөр | түрмөк / түрмөкчү |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | түрбөймүн / түрбөйм | түрбөйсүң | түрбөйсүз | түрбөйт | түрбөйбүз | түрбөйсүңөр | түрбөйсүздөр | түрүшпөйт / түрбөйт |
| Прошедшее определенное время | түрбөдүм | түрбөдүң | түрбөдүңүз | түрбөдү | түрбөдүк | түрбөдүңөр | түрбөдүңүздөр | түрүшпөдү / түрбөдү |
| Прошедщее неопределенное время | түрбөгөнмүн | түрбөгөнсүң | түрбөгөнсүз | түрбөгөн | түрбөгөнбүз | түрбөгөнсүңөр | түрбөгөнсүздөр | түрбөгөн |
| Прошедшее субъективное время | түрбөптүрмүн | түрбөптүрсүң | түрбөптүрсүз | түрбөптүр | түрбөптүрбүз | түрбөптүрсүңөр | түрбөптүрсүздөр | түрбөптүр |
| Неопределенное будущее время | түрбөсмүн | түрбөссүң | түрбөссүз | түрбөс | түрбөспүз | — | — | түрбөс |
| Условное наклонение | түрбөсөм | түрбөсөң | түрбөсөңүз | түрбөсө | түрбөсөк | түрбөсөңөр | түрбөсөңүздөр | түрүшпөсө / түрбөсө |
| Повелительное наклонение | түрбөйүн | түрбө | түрбөңүз | түрбөсүн | түрбөйлү | түрбөгүлө | түрбөңүздөр | түрбөсүн |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | түрүү |
| -ыш | түрүш |
| -мак | түрмөк |
| -май | түрмөй |
| -баш | түрбөш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | түргөн |
| -ар | түрөр |
| -бас | түрбөс |
| -уучу | түрүүчү |
| -чу | түрчү |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | түрө |
| -ып | түрүп |
| -ганы | түргөнү |
| -ганча | түргөнчө |
| -гыча | түргүчө |
| -майынча | түрмөйүнчө |