Морфология › түшүндүрүү
түшүндүрүү
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | түшүндүрүү | түшүндүрүүлөр |
| Родительный | түшүндүрүүнүн | түшүндүрүүлөрдүн |
| Дательный | түшүндүрүүгө | түшүндүрүүлөргө |
| Винительный | түшүндүрүүнү | түшүндүрүүлөрдү |
| Местный | түшүндүрүүдө | түшүндүрүүлөрдө |
| Исходный | түшүндүрүүдөн | түшүндүрүүлөрдөн |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | түшүндүрүүм | түшүндүрүүлөрүм |
| ты | түшүндүрүүң | түшүндүрүүлөрүң |
| Вы | түшүндүрүүңүз | түшүндүрүүлөрүңүз |
| он, она | түшүндүрүүсү | түшүндүрүүлөрү |
| мы | түшүндүрүүбүз | түшүндүрүүлөрүбүз |
| вы | түшүндүрүүңөр | түшүндүрүүлөрүңөр |
| Вы (мн.) | түшүндүрүүңүздөр | түшүндүрүүлөрүңүздөр |
| они | түшүндүрүүсү | түшүндүрүүлөрү |
| общая принадлежность (-ныкы) | түшүндүрүүнүкү | түшүндүрүүлөрдүкү |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | түшүндүрүүм | түшүндүрүүң | түшүндүрүүңүз | түшүндүрүүсү | түшүндүрүүбүз | түшүндүрүүңөр | түшүндүрүүңүздөр | түшүндүрүүсү |
| Родительный | түшүндүрүүмдүн / түшүндүрүүмүн | түшүндүрүүңдүн / түшүндүрүүңүн | түшүндүрүүңүздүн | түшүндүрүүсүнүн | түшүндүрүүбүздүн | түшүндүрүүңөрдүн | түшүндүрүүңүздөрдүн | түшүндүрүүсүнүн |
| Дательный | түшүндүрүүмө | түшүндүрүүңө | түшүндүрүүңүзгө | түшүндүрүүсүнө | түшүндүрүүбүзгө | түшүндүрүүңөргө | түшүндүрүүңүздөргө | түшүндүрүүсүнө |
| Винительный | түшүндүрүүмдү / түшүндүрүүмү | түшүндүрүүңдү / түшүндүрүүңү | түшүндүрүүңүздү | түшүндүрүүсүн | түшүндүрүүбүздү | түшүндүрүүңөрдү | түшүндүрүүңүздөрдү | түшүндүрүүсүн |
| Местный | түшүндүрүүмдө | түшүндүрүүңдө | түшүндүрүүңүздө | түшүндүрүүсүндө | түшүндүрүүбүздө | түшүндүрүүңөрдө | түшүндүрүүңүздөрдө | түшүндүрүүсүндө |
| Исходный | түшүндүрүүмдөн / түшүндүрүүмөн | түшүндүрүүңдөн / түшүндүрүүңөн | түшүндүрүүңүздөн | түшүндүрүүсүнөн | түшүндүрүүбүздөн | түшүндүрүүңөрдөн | түшүндүрүүңүздөрдөн | түшүндүрүүсүнөн |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | түшүндүрүүлөрүм | түшүндүрүүлөрүң | түшүндүрүүлөрүңүз | түшүндүрүүлөрү | түшүндүрүүлөрүбүз | түшүндүрүүлөрүңөр | түшүндүрүүлөрүңүздөр | түшүндүрүүлөрү |
| Родительный | түшүндүрүүлөрүмдүн / түшүндүрүүлөрүмүн | түшүндүрүүлөрүңдүн / түшүндүрүүлөрүңүн | түшүндүрүүлөрүңүздүн | түшүндүрүүлөрүнүн | түшүндүрүүлөрүбүздүн | түшүндүрүүлөрүңөрдүн | түшүндүрүүлөрүңүздөрдүн | түшүндүрүүлөрүнүн |
| Дательный | түшүндүрүүлөрүмө | түшүндүрүүлөрүңө | түшүндүрүүлөрүңүзгө | түшүндүрүүлөрүнө | түшүндүрүүлөрүбүзгө | түшүндүрүүлөрүңөргө | түшүндүрүүлөрүңүздөргө | түшүндүрүүлөрүнө |
| Винительный | түшүндүрүүлөрүмдү / түшүндүрүүлөрүмү | түшүндүрүүлөрүңдү / түшүндүрүүлөрүңү | түшүндүрүүлөрүңүздү | түшүндүрүүлөрүн | түшүндүрүүлөрүбүздү | түшүндүрүүлөрүңөрдү | түшүндүрүүлөрүңүздөрдү | түшүндүрүүлөрүн |
| Местный | түшүндүрүүлөрүмдө | түшүндүрүүлөрүңдө | түшүндүрүүлөрүңүздө | түшүндүрүүлөрүндө | түшүндүрүүлөрүбүздө | түшүндүрүүлөрүңөрдө | түшүндүрүүлөрүңүздөрдө | түшүндүрүүлөрүндө |
| Исходный | түшүндүрүүлөрүмдөн / түшүндүрүүлөрүмөн | түшүндүрүүлөрүңдөн / түшүндүрүүлөрүңөн | түшүндүрүүлөрүңүздөн | түшүндүрүүлөрүнөн | түшүндүрүүлөрүбүздөн | түшүндүрүүлөрүңөрдөн | түшүндүрүүлөрүңүздөрдөн | түшүндүрүүлөрүнөн |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | түшүндүрүүмүн | түшүндүрүүбүз |
| 2е лицо | түшүндүрүүсүң | түшүндүрүүсүңөр |
| 2е лицо (веж.форма) | түшүндүрүүсүз | түшүндүрүүсүздөр |
| местный · 1е лицо | түшүндүрүүдөмүн | түшүндүрүүдөбүз |
| местный · 2е лицо | түшүндүрүүдөсүң | түшүндүрүүдөсүңөр |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | түшүндүрүүдөсүз | түшүндүрүүдөсүздөр |
| исходный · 1е лицо | түшүндүрүүдөнмүн | түшүндүрүүдөнбүз |
| исходный · 2е лицо | түшүндүрүүдөнсүң | түшүндүрүүдөнсүңөр |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | түшүндүрүүдөнсүз | түшүндүрүүдөнсүздөр |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | түшүндүрүү | түшүндүрүүлөр |
| Родительный | түшүндүрүүнүн | түшүндүрүүлөрдүн |
| Дательный | түшүндүрүүгө | түшүндүрүүлөргө |
| Винительный | түшүндүрүүнү | түшүндүрүүлөрдү |
| Местный | түшүндүрүүдө | түшүндүрүүлөрдө |
| Исходный | түшүндүрүүдөн | түшүндүрүүлөрдөн |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | түшүндүрүүм | түшүндүрүүлөрүм |
| ты | түшүндүрүүң | түшүндүрүүлөрүң |
| Вы | түшүндүрүүңүз | түшүндүрүүлөрүңүз |
| он, она | түшүндүрүүсү | түшүндүрүүлөрү |
| мы | түшүндүрүүбүз | түшүндүрүүлөрүбүз |
| вы | түшүндүрүүңөр | түшүндүрүүлөрүңөр |
| Вы (мн.) | түшүндүрүүңүздөр | түшүндүрүүлөрүңүздөр |
| они | түшүндүрүүсү | түшүндүрүүлөрү |
| общая принадлежность (-ныкы) | түшүндүрүүнүкү | түшүндүрүүлөрдүкү |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | түшүндүрүүм | түшүндүрүүң | түшүндүрүүңүз | түшүндүрүүсү | түшүндүрүүбүз | түшүндүрүүңөр | түшүндүрүүңүздөр | түшүндүрүүсү |
| Родительный | түшүндүрүүмдүн / түшүндүрүүмүн | түшүндүрүүңдүн / түшүндүрүүңүн | түшүндүрүүңүздүн | түшүндүрүүсүнүн | түшүндүрүүбүздүн | түшүндүрүүңөрдүн | түшүндүрүүңүздөрдүн | түшүндүрүүсүнүн |
| Дательный | түшүндүрүүмө | түшүндүрүүңө | түшүндүрүүңүзгө | түшүндүрүүсүнө | түшүндүрүүбүзгө | түшүндүрүүңөргө | түшүндүрүүңүздөргө | түшүндүрүүсүнө |
| Винительный | түшүндүрүүмдү / түшүндүрүүмү | түшүндүрүүңдү / түшүндүрүүңү | түшүндүрүүңүздү | түшүндүрүүсүн | түшүндүрүүбүздү | түшүндүрүүңөрдү | түшүндүрүүңүздөрдү | түшүндүрүүсүн |
| Местный | түшүндүрүүмдө | түшүндүрүүңдө | түшүндүрүүңүздө | түшүндүрүүсүндө | түшүндүрүүбүздө | түшүндүрүүңөрдө | түшүндүрүүңүздөрдө | түшүндүрүүсүндө |
| Исходный | түшүндүрүүмдөн / түшүндүрүүмөн | түшүндүрүүңдөн / түшүндүрүүңөн | түшүндүрүүңүздөн | түшүндүрүүсүнөн | түшүндүрүүбүздөн | түшүндүрүүңөрдөн | түшүндүрүүңүздөрдөн | түшүндүрүүсүнөн |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | түшүндүрүүлөрүм | түшүндүрүүлөрүң | түшүндүрүүлөрүңүз | түшүндүрүүлөрү | түшүндүрүүлөрүбүз | түшүндүрүүлөрүңөр | түшүндүрүүлөрүңүздөр | түшүндүрүүлөрү |
| Родительный | түшүндүрүүлөрүмдүн / түшүндүрүүлөрүмүн | түшүндүрүүлөрүңдүн / түшүндүрүүлөрүңүн | түшүндүрүүлөрүңүздүн | түшүндүрүүлөрүнүн | түшүндүрүүлөрүбүздүн | түшүндүрүүлөрүңөрдүн | түшүндүрүүлөрүңүздөрдүн | түшүндүрүүлөрүнүн |
| Дательный | түшүндүрүүлөрүмө | түшүндүрүүлөрүңө | түшүндүрүүлөрүңүзгө | түшүндүрүүлөрүнө | түшүндүрүүлөрүбүзгө | түшүндүрүүлөрүңөргө | түшүндүрүүлөрүңүздөргө | түшүндүрүүлөрүнө |
| Винительный | түшүндүрүүлөрүмдү / түшүндүрүүлөрүмү | түшүндүрүүлөрүңдү / түшүндүрүүлөрүңү | түшүндүрүүлөрүңүздү | түшүндүрүүлөрүн | түшүндүрүүлөрүбүздү | түшүндүрүүлөрүңөрдү | түшүндүрүүлөрүңүздөрдү | түшүндүрүүлөрүн |
| Местный | түшүндүрүүлөрүмдө | түшүндүрүүлөрүңдө | түшүндүрүүлөрүңүздө | түшүндүрүүлөрүндө | түшүндүрүүлөрүбүздө | түшүндүрүүлөрүңөрдө | түшүндүрүүлөрүңүздөрдө | түшүндүрүүлөрүндө |
| Исходный | түшүндүрүүлөрүмдөн / түшүндүрүүлөрүмөн | түшүндүрүүлөрүңдөн / түшүндүрүүлөрүңөн | түшүндүрүүлөрүңүздөн | түшүндүрүүлөрүнөн | түшүндүрүүлөрүбүздөн | түшүндүрүүлөрүңөрдөн | түшүндүрүүлөрүңүздөрдөн | түшүндүрүүлөрүнөн |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | түшүндүрүүмүн | түшүндүрүүбүз |
| 2е лицо | түшүндүрүүсүң | түшүндүрүүсүңөр |
| 2е лицо (веж.форма) | түшүндүрүүсүз | түшүндүрүүсүздөр |
| местный · 1е лицо | түшүндүрүүдөмүн | түшүндүрүүдөбүз |
| местный · 2е лицо | түшүндүрүүдөсүң | түшүндүрүүдөсүңөр |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | түшүндүрүүдөсүз | түшүндүрүүдөсүздөр |
| исходный · 1е лицо | түшүндүрүүдөнмүн | түшүндүрүүдөнбүз |
| исходный · 2е лицо | түшүндүрүүдөнсүң | түшүндүрүүдөнсүңөр |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | түшүндүрүүдөнсүз | түшүндүрүүдөнсүздөр |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.