Морфология › ак
ак
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | ак | актар |
| Родительный | актын | актардын |
| Дательный | акка | актарга |
| Винительный | акты | актарды |
| Местный | акта | актарда |
| Исходный | актан | актардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | агым | актарым |
| ты | агың | актарың |
| Вы | агыңыз | актарыңыз |
| он, она | агы | актары |
| мы | агыбыз | актарыбыз |
| вы | агыңар | актарыңар |
| Вы (мн.) | агыңыздар | актарыңыздар |
| они | агы | актары |
| общая принадлежность (-ныкы) | актыкы | актардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | агым | агың | агыңыз | агы | агыбыз | агыңар | агыңыздар | агы |
| Родительный | агымын / агымдын | агыңдын / агыңын | агыңыздын | агынын | агыбыздын | агыңардын | агыңыздардын | агынын |
| Дательный | агыма | агыңа | агыңызга | агына | агыбызга | агыңарга | агыңыздарга | агына |
| Винительный | агымы / агымды | агыңды / агыңы | агыңызды | агын | агыбызды | агыңарды | агыңыздарды | агын |
| Местный | агымда | агыңда | агыңызда | агында | агыбызда | агыңарда | агыңыздарда | агында |
| Исходный | агымдан / агыман | агыңдан / агыңан | агыңыздан | агынан | агыбыздан | агыңардан | агыңыздардан | агынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | актарым | актарың | актарыңыз | актары | актарыбыз | актарыңар | актарыңыздар | актары |
| Родительный | актарымдын / актарымын | актарыңдын / актарыңын | актарыңыздын | актарынын | актарыбыздын | актарыңардын | актарыңыздардын | актарынын |
| Дательный | актарыма | актарыңа | актарыңызга | актарына | актарыбызга | актарыңарга | актарыңыздарга | актарына |
| Винительный | актарымды / актарымы | актарыңды / актарыңы | актарыңызды | актарын | актарыбызды | актарыңарды | актарыңыздарды | актарын |
| Местный | актарымда | актарыңда | актарыңызда | актарында | актарыбызда | актарыңарда | актарыңыздарда | актарында |
| Исходный | актарымдан / актарыман | актарыңдан / актарыңан | актарыңыздан | актарынан | актарыбыздан | актарыңардан | актарыңыздардан | актарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | акмын | акпыз |
| 2е лицо | аксың | аксыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | аксыз | аксыздар |
| местный · 1е лицо | актамын | актабыз |
| местный · 2е лицо | актасың | актасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | актасыз | актасыздар |
| исходный · 1е лицо | актанмын | актанбыз |
| исходный · 2е лицо | актансың | актансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | актансыз | актансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | ак | актар |
| Родительный | актын | актардын |
| Дательный | акка | актарга |
| Винительный | акты | актарды |
| Местный | акта | актарда |
| Исходный | актан | актардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | агым | актарым |
| ты | агың | актарың |
| Вы | агыңыз | актарыңыз |
| он, она | агы | актары |
| мы | агыбыз | актарыбыз |
| вы | агыңар | актарыңар |
| Вы (мн.) | агыңыздар | актарыңыздар |
| они | агы | актары |
| общая принадлежность (-ныкы) | актыкы | актардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | агым | агың | агыңыз | агы | агыбыз | агыңар | агыңыздар | агы |
| Родительный | агымын / агымдын | агыңдын / агыңын | агыңыздын | агынын | агыбыздын | агыңардын | агыңыздардын | агынын |
| Дательный | агыма | агыңа | агыңызга | агына | агыбызга | агыңарга | агыңыздарга | агына |
| Винительный | агымы / агымды | агыңды / агыңы | агыңызды | агын | агыбызды | агыңарды | агыңыздарды | агын |
| Местный | агымда | агыңда | агыңызда | агында | агыбызда | агыңарда | агыңыздарда | агында |
| Исходный | агымдан / агыман | агыңдан / агыңан | агыңыздан | агынан | агыбыздан | агыңардан | агыңыздардан | агынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | актарым | актарың | актарыңыз | актары | актарыбыз | актарыңар | актарыңыздар | актары |
| Родительный | актарымдын / актарымын | актарыңдын / актарыңын | актарыңыздын | актарынын | актарыбыздын | актарыңардын | актарыңыздардын | актарынын |
| Дательный | актарыма | актарыңа | актарыңызга | актарына | актарыбызга | актарыңарга | актарыңыздарга | актарына |
| Винительный | актарымды / актарымы | актарыңды / актарыңы | актарыңызды | актарын | актарыбызды | актарыңарды | актарыңыздарды | актарын |
| Местный | актарымда | актарыңда | актарыңызда | актарында | актарыбызда | актарыңарда | актарыңыздарда | актарында |
| Исходный | актарымдан / актарыман | актарыңдан / актарыңан | актарыңыздан | актарынан | актарыбыздан | актарыңардан | актарыңыздардан | актарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | акмын | акпыз |
| 2е лицо | аксың | аксыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | аксыз | аксыздар |
| местный · 1е лицо | актамын | актабыз |
| местный · 2е лицо | актасың | актасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | актасыз | актасыздар |
| исходный · 1е лицо | актанмын | актанбыз |
| исходный · 2е лицо | актансың | актансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | актансыз | актансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | агыраак |
ак-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | агам / агамын | агасың | агасыз | агат | агабыз | агасыңар | агасыздар | агат / агышат |
| Прошедшее определенное время | актым | актың | актыңыз | акты | актык | актыңар | актыңыздар | акты / агышты |
| Прошедщее неопределенное время | акканмын / аккамын / аккам | аккансың | аккансыз | аккан | акканбыз | аккансыңар | аккансыздар | аккан |
| Прошедшее субъективное время | агыптырмын / агыпмын | агыптырсың / агыпсың | агыптырсыз / агыпсыз | агыптыр | агыптырбыз / агыппыз | агыптырсыңар / агыпсыңар | агыптырсыздар / агыпсыздар | агыптыр / агышыптыр |
| Прошедшее длительное | акчумун | акчусуң | акчусуз | акчу | акчубуз | акчусуңар | акчусуздар | акчу |
| Неопределенное будущее время | агармын | агарсың | агарсыз | агар | агарбыз | агарсыңар | агарсыздар | агар |
| Условное наклонение | аксам | аксаң | аксаңыз | акса | аксак | аксаңар | аксаңыздар | акса / агышса |
| Желательное наклонение | аккым | аккың | аккыңыз | аккысы | аккыбыз | аккыңар | аккыңыздар | аккысы |
| Повелительное наклонение | агайын | ак | агыңыз | аксын | агалы | аккыла | агыңыздар | аксын |
| Наклонение намерения | акмакмын / акмакчымын | акмакчысың / акмаксың | акмакчысыз / акмаксыз | акмак / акмакчы | акмакчыбыз / акмакпыз | акмакчысыңар / акмаксыңар | акмакчысыздар / акмаксыздар | акмак / акмакчы |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | акпаймын / акпайм | акпайсың | акпайсыз | акпайт | акпайбыз | акпайсыңар | акпайсыздар | агышпайт / акпайт |
| Прошедшее определенное время | акпадым | акпадың | акпадыңыз | акпады | акпадык | акпадыңар | акпадыңыздар | агышпады / акпады |
| Прошедщее неопределенное время | акпаганмын | акпагансың | акпагансыз | акпаган | акпаганбыз | акпагансыңар | акпагансыздар | акпаган |
| Прошедшее субъективное время | акпаптырмын | акпаптырсың | акпаптырсыз | акпаптыр | акпаптырбыз | акпаптырсыңар | акпаптырсыздар | акпаптыр |
| Неопределенное будущее время | акпасмын | акпассың | акпассыз | акпас | акпаспыз | — | — | акпас |
| Условное наклонение | акпасам | акпасаң | акпасаңыз | акпаса | акпасак | акпасаңар | акпасаңыздар | агышпаса / акпаса |
| Повелительное наклонение | акпайын | акпа | акпаңыз | акпасын | акпайлы | акпагыла | акпаңыздар | акпасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | агуу |
| -ыш | агыш |
| -мак | акмак |
| -май | акмай |
| -баш | акпаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | аккан |
| -ар | агар |
| -бас | акпас |
| -уучу | агуучу |
| -чу | акчу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | ага |
| -ып | агып |
| -ганы | акканы |
| -ганча | акканча |
| -гыча | аккыча |
| -майынча | акмайынча |