Морфология › ак
ак
Жөндөмө категориясы Эреже
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | агым | актарым |
| сен | агың | актарың |
| сиз | агыңыз | актарыңыз |
| ал | агы | актары |
| биз | агыбыз | актарыбыз |
| силер | агыңар | актарыңар |
| сиздер | агыңыздар | актарыңыздар |
| алар | агы | актары |
| жалпы таандык (-ныкы) | актыкы | актардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | агым | агың | агыңыз | агы | агыбыз | агыңар | агыңыздар | агы |
| Илик | агымын / агымдын | агыңдын / агыңын | агыңыздын | агынын | агыбыздын | агыңардын | агыңыздардын | агынын |
| Барыш | агыма | агыңа | агыңызга | агына | агыбызга | агыңарга | агыңыздарга | агына |
| Табыш | агымы / агымды | агыңды / агыңы | агыңызды | агын | агыбызды | агыңарды | агыңыздарды | агын |
| Жатыш | агымда | агыңда | агыңызда | агында | агыбызда | агыңарда | агыңыздарда | агында |
| Чыгыш | агымдан / агыман | агыңдан / агыңан | агыңыздан | агынан | агыбыздан | агыңардан | агыңыздардан | агынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | актарым | актарың | актарыңыз | актары | актарыбыз | актарыңар | актарыңыздар | актары |
| Илик | актарымдын / актарымын | актарыңдын / актарыңын | актарыңыздын | актарынын | актарыбыздын | актарыңардын | актарыңыздардын | актарынын |
| Барыш | актарыма | актарыңа | актарыңызга | актарына | актарыбызга | актарыңарга | актарыңыздарга | актарына |
| Табыш | актарымды / актарымы | актарыңды / актарыңы | актарыңызды | актарын | актарыбызды | актарыңарды | актарыңыздарды | актарын |
| Жатыш | актарымда | актарыңда | актарыңызда | актарында | актарыбызда | актарыңарда | актарыңыздарда | актарында |
| Чыгыш | актарымдан / актарыман | актарыңдан / актарыңан | актарыңыздан | актарынан | актарыбыздан | актарыңардан | актарыңыздардан | актарынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | акмын | акпыз |
| 2-жак | аксың | аксыңар |
| 2-жак (сылык) | аксыз | аксыздар |
| жатыш · 1-жак | актамын | актабыз |
| жатыш · 2-жак | актасың | актасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | актасыз | актасыздар |
| чыгыш · 1-жак | актанмын | актанбыз |
| чыгыш · 2-жак | актансың | актансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | актансыз | актансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Жөндөмө категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| Атооч | ак | актар |
| Илик | актын | актардын |
| Барыш | акка | актарга |
| Табыш | акты | актарды |
| Жатыш | акта | актарда |
| Чыгыш | актан | актардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | агым | актарым |
| сен | агың | актарың |
| сиз | агыңыз | актарыңыз |
| ал | агы | актары |
| биз | агыбыз | актарыбыз |
| силер | агыңар | актарыңар |
| сиздер | агыңыздар | актарыңыздар |
| алар | агы | актары |
| жалпы таандык (-ныкы) | актыкы | актардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | агым | агың | агыңыз | агы | агыбыз | агыңар | агыңыздар | агы |
| Илик | агымын / агымдын | агыңдын / агыңын | агыңыздын | агынын | агыбыздын | агыңардын | агыңыздардын | агынын |
| Барыш | агыма | агыңа | агыңызга | агына | агыбызга | агыңарга | агыңыздарга | агына |
| Табыш | агымы / агымды | агыңды / агыңы | агыңызды | агын | агыбызды | агыңарды | агыңыздарды | агын |
| Жатыш | агымда | агыңда | агыңызда | агында | агыбызда | агыңарда | агыңыздарда | агында |
| Чыгыш | агымдан / агыман | агыңдан / агыңан | агыңыздан | агынан | агыбыздан | агыңардан | агыңыздардан | агынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | актарым | актарың | актарыңыз | актары | актарыбыз | актарыңар | актарыңыздар | актары |
| Илик | актарымдын / актарымын | актарыңдын / актарыңын | актарыңыздын | актарынын | актарыбыздын | актарыңардын | актарыңыздардын | актарынын |
| Барыш | актарыма | актарыңа | актарыңызга | актарына | актарыбызга | актарыңарга | актарыңыздарга | актарына |
| Табыш | актарымды / актарымы | актарыңды / актарыңы | актарыңызды | актарын | актарыбызды | актарыңарды | актарыңыздарды | актарын |
| Жатыш | актарымда | актарыңда | актарыңызда | актарында | актарыбызда | актарыңарда | актарыңыздарда | актарында |
| Чыгыш | актарымдан / актарыман | актарыңдан / актарыңан | актарыңыздан | актарынан | актарыбыздан | актарыңардан | актарыңыздардан | актарынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | акмын | акпыз |
| 2-жак | аксың | аксыңар |
| 2-жак (сылык) | аксыз | аксыздар |
| жатыш · 1-жак | актамын | актабыз |
| жатыш · 2-жак | актасың | актасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | актасыз | актасыздар |
| чыгыш · 1-жак | актанмын | актанбыз |
| чыгыш · 2-жак | актансың | актансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | актансыз | актансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Сын атоочтун даражалары Эреже
| Даража | |
|---|---|
| Салыштырма даража | агыраак |
ак-
Этиштин жакталышы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | агам / агамын | агасың | агасыз | агат | агабыз | агасыңар | агасыздар | агат / агышат |
| Айкын өткөн чак | актым | актың | актыңыз | акты | актык | актыңар | актыңыздар | акты / агышты |
| Жалпы өткөн чак | акканмын / аккамын / аккам | аккансың | аккансыз | аккан | акканбыз | аккансыңар | аккансыздар | аккан |
| Капыскы өткөн чак | агыптырмын / агыпмын | агыптырсың / агыпсың | агыптырсыз / агыпсыз | агыптыр | агыптырбыз / агыппыз | агыптырсыңар / агыпсыңар | агыптырсыздар / агыпсыздар | агыптыр / агышыптыр |
| Адат өткөн чак | акчумун | акчусуң | акчусуз | акчу | акчубуз | акчусуңар | акчусуздар | акчу |
| Арсар келер чак | агармын | агарсың | агарсыз | агар | агарбыз | агарсыңар | агарсыздар | агар |
| Шарттуу ыңгай | аксам | аксаң | аксаңыз | акса | аксак | аксаңар | аксаңыздар | акса / агышса |
| Тилек ыңгай | аккым | аккың | аккыңыз | аккысы | аккыбыз | аккыңар | аккыңыздар | аккысы |
| Буйрук ыңгай | агайын | ак | агыңыз | аксын | агалы | аккыла | агыңыздар | аксын |
| Ниет ыңгай | акмакмын / акмакчымын | акмакчысың / акмаксың | акмакчысыз / акмаксыз | акмак / акмакчы | акмакчыбыз / акмакпыз | акмакчысыңар / акмаксыңар | акмакчысыздар / акмаксыздар | акмак / акмакчы |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | акпаймын / акпайм | акпайсың | акпайсыз | акпайт | акпайбыз | акпайсыңар | акпайсыздар | агышпайт / акпайт |
| Айкын өткөн чак | акпадым | акпадың | акпадыңыз | акпады | акпадык | акпадыңар | акпадыңыздар | агышпады / акпады |
| Жалпы өткөн чак | акпаганмын | акпагансың | акпагансыз | акпаган | акпаганбыз | акпагансыңар | акпагансыздар | акпаган |
| Капыскы өткөн чак | акпаптырмын | акпаптырсың | акпаптырсыз | акпаптыр | акпаптырбыз | акпаптырсыңар | акпаптырсыздар | акпаптыр |
| Арсар келер чак | акпасмын | акпассың | акпассыз | акпас | акпаспыз | — | — | акпас |
| Шарттуу ыңгай | акпасам | акпасаң | акпасаңыз | акпаса | акпасак | акпасаңар | акпасаңыздар | агышпаса / акпаса |
| Буйрук ыңгай | акпайын | акпа | акпаңыз | акпасын | акпайлы | акпагыла | акпаңыздар | акпасын |
Кыймыл атоочтор Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -уу | агуу |
| -ыш | агыш |
| -мак | акмак |
| -май | акмай |
| -баш | акпаш |
Атоочтуктар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -ган | аккан |
| -ар | агар |
| -бас | акпас |
| -уучу | агуучу |
| -чу | акчу |
Чакчылдар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -а, -й | ага |
| -ып | агып |
| -ганы | акканы |
| -ганча | акканча |
| -гыча | аккыча |
| -майынча | акмайынча |