Морфология › ал
ал
Категория падежа Правило
| Единственное число | |
|---|---|
| Именительный | ал |
| Родительный | анын |
| Дательный | ага |
| Винительный | аны |
| Местный | анда |
| Исходный | андан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | ал | алар |
| Родительный | анын | алардын |
| Дательный | ага | аларга |
| Винительный | аны | аларды |
| Местный | анда | аларда |
| Исходный | андан | алардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | алым | аларым |
| ты | алың | аларың |
| Вы | алыңыз | аларыңыз |
| он, она | алы | алары |
| мы | алыбыз | аларыбыз |
| вы | алыңар | аларыңар |
| Вы (мн.) | алыңыздар | аларыңыздар |
| они | алы | алары |
| общая принадлежность (-ныкы) | алдыкы | алардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | алым | алың | алыңыз | алы | алыбыз | алыңар | алыңыздар | алы |
| Родительный | алымдын / алымын | алыңдын / алыңын | алыңыздын | алынын | алыбыздын | алыңардын | алыңыздардын | алынын |
| Дательный | алыма | алыңа | алыңызга | алына | алыбызга | алыңарга | алыңыздарга | алына |
| Винительный | алымды / алымы | алыңды / алыңы | алыңызды | алын | алыбызды | алыңарды | алыңыздарды | алын |
| Местный | алымда | алыңда | алыңызда | алында | алыбызда | алыңарда | алыңыздарда | алында |
| Исходный | алымдан / алыман | алыңдан / алыңан | алыңыздан | алынан | алыбыздан | алыңардан | алыңыздардан | алынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | аларым | аларың | аларыңыз | алары | аларыбыз | аларыңар | аларыңыздар | алары |
| Родительный | аларымдын / аларымын | аларыңдын / аларыңын | аларыңыздын | аларынын | аларыбыздын | аларыңардын | аларыңыздардын | аларынын |
| Дательный | аларыма | аларыңа | аларыңызга | аларына | аларыбызга | аларыңарга | аларыңыздарга | аларына |
| Винительный | аларымды / аларымы | аларыңды / аларыңы | аларыңызды | аларын | аларыбызды | аларыңарды | аларыңыздарды | аларын |
| Местный | аларымда | аларыңда | аларыңызда | аларында | аларыбызда | аларыңарда | аларыңыздарда | аларында |
| Исходный | аларымдан / аларыман | аларыңдан / аларыңан | аларыңыздан | аларынан | аларыбыздан | аларыңардан | аларыңыздардан | аларынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | алмын | албыз |
| 2е лицо | алсың | алсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | алсыз | алсыздар |
| местный · 1е лицо | андамын | андабыз |
| местный · 2е лицо | андасың | андасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | андасыз | андасыздар |
| исходный · 1е лицо | анданмын | анданбыз |
| исходный · 2е лицо | андансың | андансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | андансыз | андансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | ал | алар |
| Родительный | анын | алардын |
| Дательный | ага | аларга |
| Винительный | аны | аларды |
| Местный | анда | аларда |
| Исходный | андан | алардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | алым | аларым |
| ты | алың | аларың |
| Вы | алыңыз | аларыңыз |
| он, она | алы | алары |
| мы | алыбыз | аларыбыз |
| вы | алыңар | аларыңар |
| Вы (мн.) | алыңыздар | аларыңыздар |
| они | алы | алары |
| общая принадлежность (-ныкы) | алдыкы | алардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | алым | алың | алыңыз | алы | алыбыз | алыңар | алыңыздар | алы |
| Родительный | алымдын / алымын | алыңдын / алыңын | алыңыздын | алынын | алыбыздын | алыңардын | алыңыздардын | алынын |
| Дательный | алыма | алыңа | алыңызга | алына | алыбызга | алыңарга | алыңыздарга | алына |
| Винительный | алымды / алымы | алыңды / алыңы | алыңызды | алын | алыбызды | алыңарды | алыңыздарды | алын |
| Местный | алымда | алыңда | алыңызда | алында | алыбызда | алыңарда | алыңыздарда | алында |
| Исходный | алымдан / алыман | алыңдан / алыңан | алыңыздан | алынан | алыбыздан | алыңардан | алыңыздардан | алынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | аларым | аларың | аларыңыз | алары | аларыбыз | аларыңар | аларыңыздар | алары |
| Родительный | аларымдын / аларымын | аларыңдын / аларыңын | аларыңыздын | аларынын | аларыбыздын | аларыңардын | аларыңыздардын | аларынын |
| Дательный | аларыма | аларыңа | аларыңызга | аларына | аларыбызга | аларыңарга | аларыңыздарга | аларына |
| Винительный | аларымды / аларымы | аларыңды / аларыңы | аларыңызды | аларын | аларыбызды | аларыңарды | аларыңыздарды | аларын |
| Местный | аларымда | аларыңда | аларыңызда | аларында | аларыбызда | аларыңарда | аларыңыздарда | аларында |
| Исходный | аларымдан / аларыман | аларыңдан / аларыңан | аларыңыздан | аларынан | аларыбыздан | аларыңардан | аларыңыздардан | аларынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | алмын | албыз |
| 2е лицо | алсың | алсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | алсыз | алсыздар |
| местный · 1е лицо | андамын | андабыз |
| местный · 2е лицо | андасың | андасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | андасыз | андасыздар |
| исходный · 1е лицо | анданмын | анданбыз |
| исходный · 2е лицо | андансың | андансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | андансыз | андансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | алыраак |
ал-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | алам / аламын | аласың | аласыз | алат | алабыз | аласыңар | аласыздар | алат / алышат |
| Прошедшее определенное время | алдым | алдың | алдыңыз | алды | алдык | алдыңар | алдыңыздар | алды / алышты |
| Прошедщее неопределенное время | алганмын / алгамын / алгам | алгансың | алгансыз | алган | алганбыз | алгансыңар | алгансыздар | алган |
| Прошедшее субъективное время | алыпмын / алыптырмын | алыпсың / алыптырсың | алыптырсыз / алыпсыз | алыптыр | алыптырбыз / алыппыз | алыптырсыңар / алыпсыңар | алыптырсыздар / алыпсыздар | алыптыр / алышыптыр |
| Прошедшее длительное | алчумун | алчусуң | алчусуз | алчу | алчубуз | алчусуңар | алчусуздар | алчу |
| Неопределенное будущее время | алармын | аларсың | аларсыз | алар | аларбыз | аларсыңар | аларсыздар | алар |
| Условное наклонение | алсам | алсаң | алсаңыз | алса | алсак | алсаңар | алсаңыздар | алса / алышса |
| Желательное наклонение | алгым | алгың | алгыңыз | алгысы | алгыбыз | алгыңар | алгыңыздар | алгысы |
| Повелительное наклонение | алайын | ал | алыңыз | алсын | алалы | алгыла | алыңыздар | алсын |
| Наклонение намерения | алмакчымын / алмакмын | алмакчысың / алмаксың | алмакчысыз / алмаксыз | алмак / алмакчы | алмакпыз / алмакчыбыз | алмакчысыңар / алмаксыңар | алмакчысыздар / алмаксыздар | алмак / алмакчы |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | албайм / албаймын | албайсың | албайсыз | албайт | албайбыз | албайсыңар | албайсыздар | албайт / алышпайт |
| Прошедшее определенное время | албадым | албадың | албадыңыз | албады | албадык | албадыңар | албадыңыздар | албады / алышпады |
| Прошедщее неопределенное время | албаганмын | албагансың | албагансыз | албаган | албаганбыз | албагансыңар | албагансыздар | албаган |
| Прошедшее субъективное время | албаптырмын | албаптырсың | албаптырсыз | албаптыр | албаптырбыз | албаптырсыңар | албаптырсыздар | албаптыр |
| Неопределенное будущее время | албасмын | албассың | албассыз | албас | албаспыз | — | — | албас |
| Условное наклонение | албасам | албасаң | албасаңыз | албаса | албасак | албасаңар | албасаңыздар | албаса / алышпаса |
| Повелительное наклонение | албайын | алба | албаңыз | албасын | албайлы | албагыла | албаңыздар | албасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | алуу |
| -ыш | алыш |
| -мак | алмак |
| -май | алмай |
| -баш | албаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | алган |
| -ар | алар |
| -бас | албас |
| -уучу | алуучу |
| -чу | алчу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | ала |
| -ып | алып |
| -ганы | алганы |
| -ганча | алганча |
| -гыча | алгыча |
| -майынча | алмайынча |