Морфология › ал
ал
Жөндөмө категориясы Эреже
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Жөндөмө категориясы Эреже
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | алым | аларым |
| сен | алың | аларың |
| сиз | алыңыз | аларыңыз |
| ал | алы | алары |
| биз | алыбыз | аларыбыз |
| силер | алыңар | аларыңар |
| сиздер | алыңыздар | аларыңыздар |
| алар | алы | алары |
| жалпы таандык (-ныкы) | алдыкы | алардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | алым | алың | алыңыз | алы | алыбыз | алыңар | алыңыздар | алы |
| Илик | алымдын / алымын | алыңдын / алыңын | алыңыздын | алынын | алыбыздын | алыңардын | алыңыздардын | алынын |
| Барыш | алыма | алыңа | алыңызга | алына | алыбызга | алыңарга | алыңыздарга | алына |
| Табыш | алымды / алымы | алыңды / алыңы | алыңызды | алын | алыбызды | алыңарды | алыңыздарды | алын |
| Жатыш | алымда | алыңда | алыңызда | алында | алыбызда | алыңарда | алыңыздарда | алында |
| Чыгыш | алымдан / алыман | алыңдан / алыңан | алыңыздан | алынан | алыбыздан | алыңардан | алыңыздардан | алынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | аларым | аларың | аларыңыз | алары | аларыбыз | аларыңар | аларыңыздар | алары |
| Илик | аларымдын / аларымын | аларыңдын / аларыңын | аларыңыздын | аларынын | аларыбыздын | аларыңардын | аларыңыздардын | аларынын |
| Барыш | аларыма | аларыңа | аларыңызга | аларына | аларыбызга | аларыңарга | аларыңыздарга | аларына |
| Табыш | аларымды / аларымы | аларыңды / аларыңы | аларыңызды | аларын | аларыбызды | аларыңарды | аларыңыздарды | аларын |
| Жатыш | аларымда | аларыңда | аларыңызда | аларында | аларыбызда | аларыңарда | аларыңыздарда | аларында |
| Чыгыш | аларымдан / аларыман | аларыңдан / аларыңан | аларыңыздан | аларынан | аларыбыздан | аларыңардан | аларыңыздардан | аларынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | алмын | албыз |
| 2-жак | алсың | алсыңар |
| 2-жак (сылык) | алсыз | алсыздар |
| жатыш · 1-жак | андамын | андабыз |
| жатыш · 2-жак | андасың | андасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | андасыз | андасыздар |
| чыгыш · 1-жак | анданмын | анданбыз |
| чыгыш · 2-жак | андансың | андансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | андансыз | андансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Жөндөмө категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| Атооч | ал | алар |
| Илик | анын | алардын |
| Барыш | ага | аларга |
| Табыш | аны | аларды |
| Жатыш | анда | аларда |
| Чыгыш | андан | алардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | алым | аларым |
| сен | алың | аларың |
| сиз | алыңыз | аларыңыз |
| ал | алы | алары |
| биз | алыбыз | аларыбыз |
| силер | алыңар | аларыңар |
| сиздер | алыңыздар | аларыңыздар |
| алар | алы | алары |
| жалпы таандык (-ныкы) | алдыкы | алардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | алым | алың | алыңыз | алы | алыбыз | алыңар | алыңыздар | алы |
| Илик | алымдын / алымын | алыңдын / алыңын | алыңыздын | алынын | алыбыздын | алыңардын | алыңыздардын | алынын |
| Барыш | алыма | алыңа | алыңызга | алына | алыбызга | алыңарга | алыңыздарга | алына |
| Табыш | алымды / алымы | алыңды / алыңы | алыңызды | алын | алыбызды | алыңарды | алыңыздарды | алын |
| Жатыш | алымда | алыңда | алыңызда | алында | алыбызда | алыңарда | алыңыздарда | алында |
| Чыгыш | алымдан / алыман | алыңдан / алыңан | алыңыздан | алынан | алыбыздан | алыңардан | алыңыздардан | алынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | аларым | аларың | аларыңыз | алары | аларыбыз | аларыңар | аларыңыздар | алары |
| Илик | аларымдын / аларымын | аларыңдын / аларыңын | аларыңыздын | аларынын | аларыбыздын | аларыңардын | аларыңыздардын | аларынын |
| Барыш | аларыма | аларыңа | аларыңызга | аларына | аларыбызга | аларыңарга | аларыңыздарга | аларына |
| Табыш | аларымды / аларымы | аларыңды / аларыңы | аларыңызды | аларын | аларыбызды | аларыңарды | аларыңыздарды | аларын |
| Жатыш | аларымда | аларыңда | аларыңызда | аларында | аларыбызда | аларыңарда | аларыңыздарда | аларында |
| Чыгыш | аларымдан / аларыман | аларыңдан / аларыңан | аларыңыздан | аларынан | аларыбыздан | аларыңардан | аларыңыздардан | аларынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | алмын | албыз |
| 2-жак | алсың | алсыңар |
| 2-жак (сылык) | алсыз | алсыздар |
| жатыш · 1-жак | андамын | андабыз |
| жатыш · 2-жак | андасың | андасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | андасыз | андасыздар |
| чыгыш · 1-жак | анданмын | анданбыз |
| чыгыш · 2-жак | андансың | андансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | андансыз | андансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Сын атоочтун даражалары Эреже
| Даража | |
|---|---|
| Салыштырма даража | алыраак |
ал-
Этиштин жакталышы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | алам / аламын | аласың | аласыз | алат | алабыз | аласыңар | аласыздар | алат / алышат |
| Айкын өткөн чак | алдым | алдың | алдыңыз | алды | алдык | алдыңар | алдыңыздар | алды / алышты |
| Жалпы өткөн чак | алганмын / алгамын / алгам | алгансың | алгансыз | алган | алганбыз | алгансыңар | алгансыздар | алган |
| Капыскы өткөн чак | алыпмын / алыптырмын | алыпсың / алыптырсың | алыптырсыз / алыпсыз | алыптыр | алыптырбыз / алыппыз | алыптырсыңар / алыпсыңар | алыптырсыздар / алыпсыздар | алыптыр / алышыптыр |
| Адат өткөн чак | алчумун | алчусуң | алчусуз | алчу | алчубуз | алчусуңар | алчусуздар | алчу |
| Арсар келер чак | алармын | аларсың | аларсыз | алар | аларбыз | аларсыңар | аларсыздар | алар |
| Шарттуу ыңгай | алсам | алсаң | алсаңыз | алса | алсак | алсаңар | алсаңыздар | алса / алышса |
| Тилек ыңгай | алгым | алгың | алгыңыз | алгысы | алгыбыз | алгыңар | алгыңыздар | алгысы |
| Буйрук ыңгай | алайын | ал | алыңыз | алсын | алалы | алгыла | алыңыздар | алсын |
| Ниет ыңгай | алмакчымын / алмакмын | алмакчысың / алмаксың | алмакчысыз / алмаксыз | алмак / алмакчы | алмакпыз / алмакчыбыз | алмакчысыңар / алмаксыңар | алмакчысыздар / алмаксыздар | алмак / алмакчы |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | албайм / албаймын | албайсың | албайсыз | албайт | албайбыз | албайсыңар | албайсыздар | албайт / алышпайт |
| Айкын өткөн чак | албадым | албадың | албадыңыз | албады | албадык | албадыңар | албадыңыздар | албады / алышпады |
| Жалпы өткөн чак | албаганмын | албагансың | албагансыз | албаган | албаганбыз | албагансыңар | албагансыздар | албаган |
| Капыскы өткөн чак | албаптырмын | албаптырсың | албаптырсыз | албаптыр | албаптырбыз | албаптырсыңар | албаптырсыздар | албаптыр |
| Арсар келер чак | албасмын | албассың | албассыз | албас | албаспыз | — | — | албас |
| Шарттуу ыңгай | албасам | албасаң | албасаңыз | албаса | албасак | албасаңар | албасаңыздар | албаса / алышпаса |
| Буйрук ыңгай | албайын | алба | албаңыз | албасын | албайлы | албагыла | албаңыздар | албасын |
Кыймыл атоочтор Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -уу | алуу |
| -ыш | алыш |
| -мак | алмак |
| -май | алмай |
| -баш | албаш |
Атоочтуктар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -ган | алган |
| -ар | алар |
| -бас | албас |
| -уучу | алуучу |
| -чу | алчу |
Чакчылдар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -а, -й | ала |
| -ып | алып |
| -ганы | алганы |
| -ганча | алганча |
| -гыча | алгыча |
| -майынча | алмайынча |