Морфология › ары
ары
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | ары | арылар |
| Родительный | арынын | арылардын |
| Дательный | арыга | арыларга |
| Винительный | арыны | арыларды |
| Местный | арыда | арыларда |
| Исходный | арыдан | арылардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | арым | арыларым |
| ты | арың | арыларың |
| Вы | арыңыз | арыларыңыз |
| он, она | арысы | арылары |
| мы | арыбыз | арыларыбыз |
| вы | арыңар | арыларыңар |
| Вы (мн.) | арыңыздар | арыларыңыздар |
| они | арысы | арылары |
| общая принадлежность (-ныкы) | арыныкы | арылардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | арым | арың | арыңыз | арысы | арыбыз | арыңар | арыңыздар | арысы |
| Родительный | арымын / арымдын | арыңдын / арыңын | арыңыздын | арысынын | арыбыздын | арыңардын | арыңыздардын | арысынын |
| Дательный | арыма | арыңа | арыңызга | арысына | арыбызга | арыңарга | арыңыздарга | арысына |
| Винительный | арымы / арымды | арыңды / арыңы | арыңызды | арысын | арыбызды | арыңарды | арыңыздарды | арысын |
| Местный | арымда | арыңда | арыңызда | арысында | арыбызда | арыңарда | арыңыздарда | арысында |
| Исходный | арымдан / арыман | арыңдан / арыңан | арыңыздан | арысынан | арыбыздан | арыңардан | арыңыздардан | арысынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | арыларым | арыларың | арыларыңыз | арылары | арыларыбыз | арыларыңар | арыларыңыздар | арылары |
| Родительный | арыларымдын / арыларымын | арыларыңдын / арыларыңын | арыларыңыздын | арыларынын | арыларыбыздын | арыларыңардын | арыларыңыздардын | арыларынын |
| Дательный | арыларыма | арыларыңа | арыларыңызга | арыларына | арыларыбызга | арыларыңарга | арыларыңыздарга | арыларына |
| Винительный | арыларымды / арыларымы | арыларыңды / арыларыңы | арыларыңызды | арыларын | арыларыбызды | арыларыңарды | арыларыңыздарды | арыларын |
| Местный | арыларымда | арыларыңда | арыларыңызда | арыларында | арыларыбызда | арыларыңарда | арыларыңыздарда | арыларында |
| Исходный | арыларымдан / арыларыман | арыларыңдан / арыларыңан | арыларыңыздан | арыларынан | арыларыбыздан | арыларыңардан | арыларыңыздардан | арыларынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | арымын | арыбыз |
| 2е лицо | арысың | арысыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | арысыз | арысыздар |
| местный · 1е лицо | арыдамын | арыдабыз |
| местный · 2е лицо | арыдасың | арыдасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | арыдасыз | арыдасыздар |
| исходный · 1е лицо | арыданмын | арыданбыз |
| исходный · 2е лицо | арыдансың | арыдансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | арыдансыз | арыдансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | ары | арылар |
| Родительный | арынын | арылардын |
| Дательный | арыга | арыларга |
| Винительный | арыны | арыларды |
| Местный | арыда | арыларда |
| Исходный | арыдан | арылардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | арым | арыларым |
| ты | арың | арыларың |
| Вы | арыңыз | арыларыңыз |
| он, она | арысы | арылары |
| мы | арыбыз | арыларыбыз |
| вы | арыңар | арыларыңар |
| Вы (мн.) | арыңыздар | арыларыңыздар |
| они | арысы | арылары |
| общая принадлежность (-ныкы) | арыныкы | арылардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | арым | арың | арыңыз | арысы | арыбыз | арыңар | арыңыздар | арысы |
| Родительный | арымын / арымдын | арыңдын / арыңын | арыңыздын | арысынын | арыбыздын | арыңардын | арыңыздардын | арысынын |
| Дательный | арыма | арыңа | арыңызга | арысына | арыбызга | арыңарга | арыңыздарга | арысына |
| Винительный | арымы / арымды | арыңды / арыңы | арыңызды | арысын | арыбызды | арыңарды | арыңыздарды | арысын |
| Местный | арымда | арыңда | арыңызда | арысында | арыбызда | арыңарда | арыңыздарда | арысында |
| Исходный | арымдан / арыман | арыңдан / арыңан | арыңыздан | арысынан | арыбыздан | арыңардан | арыңыздардан | арысынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | арыларым | арыларың | арыларыңыз | арылары | арыларыбыз | арыларыңар | арыларыңыздар | арылары |
| Родительный | арыларымдын / арыларымын | арыларыңдын / арыларыңын | арыларыңыздын | арыларынын | арыларыбыздын | арыларыңардын | арыларыңыздардын | арыларынын |
| Дательный | арыларыма | арыларыңа | арыларыңызга | арыларына | арыларыбызга | арыларыңарга | арыларыңыздарга | арыларына |
| Винительный | арыларымды / арыларымы | арыларыңды / арыларыңы | арыларыңызды | арыларын | арыларыбызды | арыларыңарды | арыларыңыздарды | арыларын |
| Местный | арыларымда | арыларыңда | арыларыңызда | арыларында | арыларыбызда | арыларыңарда | арыларыңыздарда | арыларында |
| Исходный | арыларымдан / арыларыман | арыларыңдан / арыларыңан | арыларыңыздан | арыларынан | арыларыбыздан | арыларыңардан | арыларыңыздардан | арыларынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | арымын | арыбыз |
| 2е лицо | арысың | арысыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | арысыз | арысыздар |
| местный · 1е лицо | арыдамын | арыдабыз |
| местный · 2е лицо | арыдасың | арыдасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | арыдасыз | арыдасыздар |
| исходный · 1е лицо | арыданмын | арыданбыз |
| исходный · 2е лицо | арыдансың | арыдансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | арыдансыз | арыдансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | арыраак |
ары-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | арыймын / арыйм | арыйсың | арыйсыз | арыйт | арыйбыз | арыйсыңар | арыйсыздар | арыйт / арышат |
| Прошедшее определенное время | арыдым | арыдың | арыдыңыз | арыды | арыдык | арыдыңар | арыдыңыздар | арышты / арыды |
| Прошедщее неопределенное время | арыганмын / арыгамын / арыгам | арыгансың | арыгансыз | арыган | арыганбыз | арыгансыңар | арыгансыздар | арыган |
| Прошедшее субъективное время | арыптырмын / арыпмын | арыптырсың / арыпсың | арыптырсыз / арыпсыз | арыптыр | арыптырбыз / арыппыз | арыптырсыңар / арыпсыңар | арыптырсыздар / арыпсыздар | арышыптыр / арыптыр |
| Прошедшее длительное | арычумун | арычусуң | арычусуз | арычу | арычубуз | арычусуңар | арычусуздар | арычу |
| Неопределенное будущее время | арырмын | арырсың | арырсыз | арыр | арырбыз | арырсыңар | арырсыздар | арыр |
| Условное наклонение | арысам | арысаң | арысаңыз | арыса | арысак | арысаңар | арысаңыздар | арыса / арышса |
| Желательное наклонение | арыгым | арыгың | арыгыңыз | арыгысы | арыгыбыз | арыгыңар | арыгыңыздар | арыгысы |
| Повелительное наклонение | арыйын | ары | арыңыз | арысын | арыйлы | арыгыла | арыңыздар | арысын |
| Наклонение намерения | арымакчымын / арымакмын | арымакчысың / арымаксың | арымакчысыз / арымаксыз | арымакчы / арымак | арымакчыбыз / арымакпыз | арымакчысыңар / арымаксыңар | арымакчысыздар / арымаксыздар | арымакчы / арымак |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | арыбаймын / арыбайм | арыбайсың | арыбайсыз | арыбайт | арыбайбыз | арыбайсыңар | арыбайсыздар | арыбайт / арышпайт |
| Прошедшее определенное время | арыбадым | арыбадың | арыбадыңыз | арыбады | арыбадык | арыбадыңар | арыбадыңыздар | арышпады / арыбады |
| Прошедщее неопределенное время | арыбаганмын | арыбагансың | арыбагансыз | арыбаган | арыбаганбыз | арыбагансыңар | арыбагансыздар | арыбаган |
| Прошедшее субъективное время | арыбаптырмын | арыбаптырсың | арыбаптырсыз | арыбаптыр | арыбаптырбыз | арыбаптырсыңар | арыбаптырсыздар | арыбаптыр |
| Неопределенное будущее время | арыбасмын | арыбассың | арыбассыз | арыбас | арыбаспыз | — | — | арыбас |
| Условное наклонение | арыбасам | арыбасаң | арыбасаңыз | арыбаса | арыбасак | арыбасаңар | арыбасаңыздар | арышпаса / арыбаса |
| Повелительное наклонение | арыбайын | арыба | арыбаңыз | арыбасын | арыбайлы | арыбагыла | арыбаңыздар | арыбасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | аруу |
| -ыш | арыш |
| -мак | арымак |
| -май | арымай |
| -баш | арыбаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | арыган |
| -ар | арыр |
| -бас | арыбас |
| -уучу | аруучу |
| -чу | арычу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | арый |
| -ып | арып |
| -ганы | арыганы |
| -ганча | арыганча |
| -гыча | арыгыча |
| -майынча | арымайынча |