Морфология › байыр
байыр
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | байыр | байырлар |
| Родительный | байырдын | байырлардын |
| Дательный | байырга | байырларга |
| Винительный | байырды | байырларды |
| Местный | байырда | байырларда |
| Исходный | байырдан | байырлардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | байырым | байырларым |
| ты | байырың | байырларың |
| Вы | байырыңыз | байырларыңыз |
| он, она | байыры | байырлары |
| мы | байырыбыз | байырларыбыз |
| вы | байырыңар | байырларыңар |
| Вы (мн.) | байырыңыздар | байырларыңыздар |
| они | байыры | байырлары |
| общая принадлежность (-ныкы) | байырдыкы | байырлардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | байырым | байырың | байырыңыз | байыры | байырыбыз | байырыңар | байырыңыздар | байыры |
| Родительный | байырымдын / байырымын | байырыңдын / байырыңын | байырыңыздын | байырынын | байырыбыздын | байырыңардын | байырыңыздардын | байырынын |
| Дательный | байырыма | байырыңа | байырыңызга | байырына | байырыбызга | байырыңарга | байырыңыздарга | байырына |
| Винительный | байырымды / байырымы | байырыңды / байырыңы | байырыңызды | байырын | байырыбызды | байырыңарды | байырыңыздарды | байырын |
| Местный | байырымда | байырыңда | байырыңызда | байырында | байырыбызда | байырыңарда | байырыңыздарда | байырында |
| Исходный | байырымдан / байырыман | байырыңдан / байырыңан | байырыңыздан | байырынан | байырыбыздан | байырыңардан | байырыңыздардан | байырынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | байырларым | байырларың | байырларыңыз | байырлары | байырларыбыз | байырларыңар | байырларыңыздар | байырлары |
| Родительный | байырларымдын / байырларымын | байырларыңдын / байырларыңын | байырларыңыздын | байырларынын | байырларыбыздын | байырларыңардын | байырларыңыздардын | байырларынын |
| Дательный | байырларыма | байырларыңа | байырларыңызга | байырларына | байырларыбызга | байырларыңарга | байырларыңыздарга | байырларына |
| Винительный | байырларымды / байырларымы | байырларыңды / байырларыңы | байырларыңызды | байырларын | байырларыбызды | байырларыңарды | байырларыңыздарды | байырларын |
| Местный | байырларымда | байырларыңда | байырларыңызда | байырларында | байырларыбызда | байырларыңарда | байырларыңыздарда | байырларында |
| Исходный | байырларымдан / байырларыман | байырларыңдан / байырларыңан | байырларыңыздан | байырларынан | байырларыбыздан | байырларыңардан | байырларыңыздардан | байырларынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | байырмын | байырбыз |
| 2е лицо | байырсың | байырсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | байырсыз | байырсыздар |
| местный · 1е лицо | байырдамын | байырдабыз |
| местный · 2е лицо | байырдасың | байырдасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | байырдасыз | байырдасыздар |
| исходный · 1е лицо | байырданмын | байырданбыз |
| исходный · 2е лицо | байырдансың | байырдансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | байырдансыз | байырдансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | байыр | байырлар |
| Родительный | байырдын | байырлардын |
| Дательный | байырга | байырларга |
| Винительный | байырды | байырларды |
| Местный | байырда | байырларда |
| Исходный | байырдан | байырлардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | байырым | байырларым |
| ты | байырың | байырларың |
| Вы | байырыңыз | байырларыңыз |
| он, она | байыры | байырлары |
| мы | байырыбыз | байырларыбыз |
| вы | байырыңар | байырларыңар |
| Вы (мн.) | байырыңыздар | байырларыңыздар |
| они | байыры | байырлары |
| общая принадлежность (-ныкы) | байырдыкы | байырлардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | байырым | байырың | байырыңыз | байыры | байырыбыз | байырыңар | байырыңыздар | байыры |
| Родительный | байырымдын / байырымын | байырыңдын / байырыңын | байырыңыздын | байырынын | байырыбыздын | байырыңардын | байырыңыздардын | байырынын |
| Дательный | байырыма | байырыңа | байырыңызга | байырына | байырыбызга | байырыңарга | байырыңыздарга | байырына |
| Винительный | байырымды / байырымы | байырыңды / байырыңы | байырыңызды | байырын | байырыбызды | байырыңарды | байырыңыздарды | байырын |
| Местный | байырымда | байырыңда | байырыңызда | байырында | байырыбызда | байырыңарда | байырыңыздарда | байырында |
| Исходный | байырымдан / байырыман | байырыңдан / байырыңан | байырыңыздан | байырынан | байырыбыздан | байырыңардан | байырыңыздардан | байырынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | байырларым | байырларың | байырларыңыз | байырлары | байырларыбыз | байырларыңар | байырларыңыздар | байырлары |
| Родительный | байырларымдын / байырларымын | байырларыңдын / байырларыңын | байырларыңыздын | байырларынын | байырларыбыздын | байырларыңардын | байырларыңыздардын | байырларынын |
| Дательный | байырларыма | байырларыңа | байырларыңызга | байырларына | байырларыбызга | байырларыңарга | байырларыңыздарга | байырларына |
| Винительный | байырларымды / байырларымы | байырларыңды / байырларыңы | байырларыңызды | байырларын | байырларыбызды | байырларыңарды | байырларыңыздарды | байырларын |
| Местный | байырларымда | байырларыңда | байырларыңызда | байырларында | байырларыбызда | байырларыңарда | байырларыңыздарда | байырларында |
| Исходный | байырларымдан / байырларыман | байырларыңдан / байырларыңан | байырларыңыздан | байырларынан | байырларыбыздан | байырларыңардан | байырларыңыздардан | байырларынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | байырмын | байырбыз |
| 2е лицо | байырсың | байырсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | байырсыз | байырсыздар |
| местный · 1е лицо | байырдамын | байырдабыз |
| местный · 2е лицо | байырдасың | байырдасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | байырдасыз | байырдасыздар |
| исходный · 1е лицо | байырданмын | байырданбыз |
| исходный · 2е лицо | байырдансың | байырдансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | байырдансыз | байырдансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | байырыраак |
байыр-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | байырамын / байырам | байырасың | байырасыз | байырат | байырабыз | байырасыңар | байырасыздар | байырышат / байырат |
| Прошедшее определенное время | байырдым | байырдың | байырдыңыз | байырды | байырдык | байырдыңар | байырдыңыздар | байырышты / байырды |
| Прошедщее неопределенное время | байырганмын / байыргамын / байыргам | байыргансың | байыргансыз | байырган | байырганбыз | байыргансыңар | байыргансыздар | байырган |
| Прошедшее субъективное время | байырыптырмын / байырыпмын | байырыптырсың / байырыпсың | байырыптырсыз / байырыпсыз | байырыптыр | байырыптырбыз / байырыппыз | байырыптырсыңар / байырыпсыңар | байырыптырсыздар / байырыпсыздар | байырышыптыр / байырыптыр |
| Прошедшее длительное | байырчумун | байырчусуң | байырчусуз | байырчу | байырчубуз | байырчусуңар | байырчусуздар | байырчу |
| Неопределенное будущее время | байырармын | байырарсың | байырарсыз | байырар | байырарбыз | байырарсыңар | байырарсыздар | байырар |
| Условное наклонение | байырсам | байырсаң | байырсаңыз | байырса | байырсак | байырсаңар | байырсаңыздар | байырышса / байырса |
| Желательное наклонение | байыргым | байыргың | байыргыңыз | байыргысы | байыргыбыз | байыргыңар | байыргыңыздар | байыргысы |
| Повелительное наклонение | байырайын | байыр | байырыңыз | байырсын | байыралы | байыргыла | байырыңыздар | байырсын |
| Наклонение намерения | байырмакчымын / байырмакмын | байырмакчысың / байырмаксың | байырмакчысыз / байырмаксыз | байырмакчы / байырмак | байырмакчыбыз / байырмакпыз | байырмакчысыңар / байырмаксыңар | байырмакчысыздар / байырмаксыздар | байырмакчы / байырмак |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | байырбаймын / байырбайм | байырбайсың | байырбайсыз | байырбайт | байырбайбыз | байырбайсыңар | байырбайсыздар | байырышпайт / байырбайт |
| Прошедшее определенное время | байырбадым | байырбадың | байырбадыңыз | байырбады | байырбадык | байырбадыңар | байырбадыңыздар | байырышпады / байырбады |
| Прошедщее неопределенное время | байырбаганмын | байырбагансың | байырбагансыз | байырбаган | байырбаганбыз | байырбагансыңар | байырбагансыздар | байырбаган |
| Прошедшее субъективное время | байырбаптырмын | байырбаптырсың | байырбаптырсыз | байырбаптыр | байырбаптырбыз | байырбаптырсыңар | байырбаптырсыздар | байырбаптыр |
| Неопределенное будущее время | байырбасмын | байырбассың | байырбассыз | байырбас | байырбаспыз | — | — | байырбас |
| Условное наклонение | байырбасам | байырбасаң | байырбасаңыз | байырбаса | байырбасак | байырбасаңар | байырбасаңыздар | байырышпаса / байырбаса |
| Повелительное наклонение | байырбайын | байырба | байырбаңыз | байырбасын | байырбайлы | байырбагыла | байырбаңыздар | байырбасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | байыруу |
| -ыш | байырыш |
| -мак | байырмак |
| -май | байырмай |
| -баш | байырбаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | байырган |
| -ар | байырар |
| -бас | байырбас |
| -уучу | байыруучу |
| -чу | байырчу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | байыра |
| -ып | байырып |
| -ганы | байырганы |
| -ганча | байырганча |
| -гыча | байыргыча |
| -майынча | байырмайынча |