Морфология › бүт
бүт
Категория падежа Правило
| Единственное число | |
|---|---|
| Именительный | бүт |
| Родительный | бүттүн |
| Дательный | бүткө |
| Винительный | бүттү |
| Местный | бүттө |
| Исходный | бүттөн |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | бүт | бүттөр |
| Родительный | бүттүн | бүттөрдүн |
| Дательный | бүткө | бүттөргө |
| Винительный | бүттү | бүттөрдү |
| Местный | бүттө | бүттөрдө |
| Исходный | бүттөн | бүттөрдөн |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | бүтүм | бүттөрүм |
| ты | бүтүң | бүттөрүң |
| Вы | бүтүңүз | бүттөрүңүз |
| он, она | бүтү | бүттөрү |
| мы | бүтүбүз | бүттөрүбүз |
| вы | бүтүңөр | бүттөрүңөр |
| Вы (мн.) | бүтүңүздөр | бүттөрүңүздөр |
| они | бүтү | бүттөрү |
| общая принадлежность (-ныкы) | бүттүкү | бүттөрдүкү |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | бүтүм | бүтүң | бүтүңүз | бүтү | бүтүбүз | бүтүңөр | бүтүңүздөр | бүтү |
| Родительный | бүтүмүн / бүтүмдүн | бүтүңдүн / бүтүңүн | бүтүңүздүн | бүтүнүн | бүтүбүздүн | бүтүңөрдүн | бүтүңүздөрдүн | бүтүнүн |
| Дательный | бүтүмө | бүтүңө | бүтүңүзгө | бүтүнө | бүтүбүзгө | бүтүңөргө | бүтүңүздөргө | бүтүнө |
| Винительный | бүтүмү / бүтүмдү | бүтүңдү / бүтүңү | бүтүңүздү | бүтүн | бүтүбүздү | бүтүңөрдү | бүтүңүздөрдү | бүтүн |
| Местный | бүтүмдө | бүтүңдө | бүтүңүздө | бүтүндө | бүтүбүздө | бүтүңөрдө | бүтүңүздөрдө | бүтүндө |
| Исходный | бүтүмдөн / бүтүмөн | бүтүңдөн / бүтүңөн | бүтүңүздөн | бүтүнөн | бүтүбүздөн | бүтүңөрдөн | бүтүңүздөрдөн | бүтүнөн |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | бүттөрүм | бүттөрүң | бүттөрүңүз | бүттөрү | бүттөрүбүз | бүттөрүңөр | бүттөрүңүздөр | бүттөрү |
| Родительный | бүттөрүмдүн / бүттөрүмүн | бүттөрүңдүн / бүттөрүңүн | бүттөрүңүздүн | бүттөрүнүн | бүттөрүбүздүн | бүттөрүңөрдүн | бүттөрүңүздөрдүн | бүттөрүнүн |
| Дательный | бүттөрүмө | бүттөрүңө | бүттөрүңүзгө | бүттөрүнө | бүттөрүбүзгө | бүттөрүңөргө | бүттөрүңүздөргө | бүттөрүнө |
| Винительный | бүттөрүмдү / бүттөрүмү | бүттөрүңдү / бүттөрүңү | бүттөрүңүздү | бүттөрүн | бүттөрүбүздү | бүттөрүңөрдү | бүттөрүңүздөрдү | бүттөрүн |
| Местный | бүттөрүмдө | бүттөрүңдө | бүттөрүңүздө | бүттөрүндө | бүттөрүбүздө | бүттөрүңөрдө | бүттөрүңүздөрдө | бүттөрүндө |
| Исходный | бүттөрүмдөн / бүттөрүмөн | бүттөрүңдөн / бүттөрүңөн | бүттөрүңүздөн | бүттөрүнөн | бүттөрүбүздөн | бүттөрүңөрдөн | бүттөрүңүздөрдөн | бүттөрүнөн |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | бүтмүн | бүтпүз |
| 2е лицо | бүтсүң | бүтсүңөр |
| 2е лицо (веж.форма) | бүтсүз | бүтсүздөр |
| местный · 1е лицо | бүттөмүн | бүттөбүз |
| местный · 2е лицо | бүттөсүң | бүттөсүңөр |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | бүттөсүз | бүттөсүздөр |
| исходный · 1е лицо | бүттөнмүн | бүттөнбүз |
| исходный · 2е лицо | бүттөнсүң | бүттөнсүңөр |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | бүттөнсүз | бүттөнсүздөр |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | бүт | бүттөр |
| Родительный | бүттүн | бүттөрдүн |
| Дательный | бүткө | бүттөргө |
| Винительный | бүттү | бүттөрдү |
| Местный | бүттө | бүттөрдө |
| Исходный | бүттөн | бүттөрдөн |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | бүтүм | бүттөрүм |
| ты | бүтүң | бүттөрүң |
| Вы | бүтүңүз | бүттөрүңүз |
| он, она | бүтү | бүттөрү |
| мы | бүтүбүз | бүттөрүбүз |
| вы | бүтүңөр | бүттөрүңөр |
| Вы (мн.) | бүтүңүздөр | бүттөрүңүздөр |
| они | бүтү | бүттөрү |
| общая принадлежность (-ныкы) | бүттүкү | бүттөрдүкү |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | бүтүм | бүтүң | бүтүңүз | бүтү | бүтүбүз | бүтүңөр | бүтүңүздөр | бүтү |
| Родительный | бүтүмүн / бүтүмдүн | бүтүңдүн / бүтүңүн | бүтүңүздүн | бүтүнүн | бүтүбүздүн | бүтүңөрдүн | бүтүңүздөрдүн | бүтүнүн |
| Дательный | бүтүмө | бүтүңө | бүтүңүзгө | бүтүнө | бүтүбүзгө | бүтүңөргө | бүтүңүздөргө | бүтүнө |
| Винительный | бүтүмү / бүтүмдү | бүтүңдү / бүтүңү | бүтүңүздү | бүтүн | бүтүбүздү | бүтүңөрдү | бүтүңүздөрдү | бүтүн |
| Местный | бүтүмдө | бүтүңдө | бүтүңүздө | бүтүндө | бүтүбүздө | бүтүңөрдө | бүтүңүздөрдө | бүтүндө |
| Исходный | бүтүмдөн / бүтүмөн | бүтүңдөн / бүтүңөн | бүтүңүздөн | бүтүнөн | бүтүбүздөн | бүтүңөрдөн | бүтүңүздөрдөн | бүтүнөн |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | бүттөрүм | бүттөрүң | бүттөрүңүз | бүттөрү | бүттөрүбүз | бүттөрүңөр | бүттөрүңүздөр | бүттөрү |
| Родительный | бүттөрүмдүн / бүттөрүмүн | бүттөрүңдүн / бүттөрүңүн | бүттөрүңүздүн | бүттөрүнүн | бүттөрүбүздүн | бүттөрүңөрдүн | бүттөрүңүздөрдүн | бүттөрүнүн |
| Дательный | бүттөрүмө | бүттөрүңө | бүттөрүңүзгө | бүттөрүнө | бүттөрүбүзгө | бүттөрүңөргө | бүттөрүңүздөргө | бүттөрүнө |
| Винительный | бүттөрүмдү / бүттөрүмү | бүттөрүңдү / бүттөрүңү | бүттөрүңүздү | бүттөрүн | бүттөрүбүздү | бүттөрүңөрдү | бүттөрүңүздөрдү | бүттөрүн |
| Местный | бүттөрүмдө | бүттөрүңдө | бүттөрүңүздө | бүттөрүндө | бүттөрүбүздө | бүттөрүңөрдө | бүттөрүңүздөрдө | бүттөрүндө |
| Исходный | бүттөрүмдөн / бүттөрүмөн | бүттөрүңдөн / бүттөрүңөн | бүттөрүңүздөн | бүттөрүнөн | бүттөрүбүздөн | бүттөрүңөрдөн | бүттөрүңүздөрдөн | бүттөрүнөн |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | бүтмүн | бүтпүз |
| 2е лицо | бүтсүң | бүтсүңөр |
| 2е лицо (веж.форма) | бүтсүз | бүтсүздөр |
| местный · 1е лицо | бүттөмүн | бүттөбүз |
| местный · 2е лицо | бүттөсүң | бүттөсүңөр |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | бүттөсүз | бүттөсүздөр |
| исходный · 1е лицо | бүттөнмүн | бүттөнбүз |
| исходный · 2е лицо | бүттөнсүң | бүттөнсүңөр |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | бүттөнсүз | бүттөнсүздөр |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | бүтүрөөк |
бүт-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | бүтөмүн / бүтөм | бүтөсүң | бүтөсүз | бүтөт | бүтөбүз | бүтөсүңөр | бүтөсүздөр | бүтөт / бүтүшөт |
| Прошедшее определенное время | бүттүм | бүттүң | бүттүңүз | бүттү | бүттүк | бүттүңөр | бүттүңүздөр | бүттү / бүтүштү |
| Прошедщее неопределенное время | бүткөнмүн / бүткөмүн / бүткөм | бүткөнсүң | бүткөнсүз | бүткөн | бүткөнбүз | бүткөнсүңөр | бүткөнсүздөр | бүткөн |
| Прошедшее субъективное время | бүтүптүрмүн / бүтүпмүн | бүтүпсүң / бүтүптүрсүң | бүтүптүрсүз / бүтүпсүз | бүтүптүр | бүтүптүрбүз / бүтүппүз | бүтүптүрсүңөр / бүтүпсүңөр | бүтүптүрсүздөр / бүтүпсүздөр | бүтүптүр / бүтүшүптүр |
| Прошедшее длительное | бүтчүмүн | бүтчүсүң | бүтчүсүз | бүтчү | бүтчүбүз | бүтчүсүңөр | бүтчүсүздөр | бүтчү |
| Неопределенное будущее время | бүтөрмүн | бүтөрсүң | бүтөрсүз | бүтөр | бүтөрбүз | бүтөрсүңөр | бүтөрсүздөр | бүтөр |
| Условное наклонение | бүтсөм | бүтсөң | бүтсөңүз | бүтсө | бүтсөк | бүтсөңөр | бүтсөңүздөр | бүтсө / бүтүшсө |
| Желательное наклонение | бүткүм | бүткүң | бүткүңүз | бүткүсү | бүткүбүз | бүткүңөр | бүткүңүздөр | бүткүсү |
| Повелительное наклонение | бүтөйүн | бүт | бүтүңүз | бүтсүн | бүтөлү | бүткүлө | бүтүңүздөр | бүтсүн |
| Наклонение намерения | бүтмөкчүмүн / бүтмөкмүн | бүтмөкчүсүң / бүтмөксүң | бүтмөкчүсүз / бүтмөксүз | бүтмөк / бүтмөкчү | бүтмөкчүбүз / бүтмөкпүз | бүтмөкчүсүңөр / бүтмөксүңөр | бүтмөкчүсүздөр / бүтмөксүздөр | бүтмөк / бүтмөкчү |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | бүтпөймүн / бүтпөйм | бүтпөйсүң | бүтпөйсүз | бүтпөйт | бүтпөйбүз | бүтпөйсүңөр | бүтпөйсүздөр | бүтпөйт / бүтүшпөйт |
| Прошедшее определенное время | бүтпөдүм | бүтпөдүң | бүтпөдүңүз | бүтпөдү | бүтпөдүк | бүтпөдүңөр | бүтпөдүңүздөр | бүтпөдү / бүтүшпөдү |
| Прошедщее неопределенное время | бүтпөгөнмүн | бүтпөгөнсүң | бүтпөгөнсүз | бүтпөгөн | бүтпөгөнбүз | бүтпөгөнсүңөр | бүтпөгөнсүздөр | бүтпөгөн |
| Прошедшее субъективное время | бүтпөптүрмүн | бүтпөптүрсүң | бүтпөптүрсүз | бүтпөптүр | бүтпөптүрбүз | бүтпөптүрсүңөр | бүтпөптүрсүздөр | бүтпөптүр |
| Неопределенное будущее время | бүтпөсмүн | бүтпөссүң | бүтпөссүз | бүтпөс | бүтпөспүз | — | — | бүтпөс |
| Условное наклонение | бүтпөсөм | бүтпөсөң | бүтпөсөңүз | бүтпөсө | бүтпөсөк | бүтпөсөңөр | бүтпөсөңүздөр | бүтпөсө / бүтүшпөсө |
| Повелительное наклонение | бүтпөйүн | бүтпө | бүтпөңүз | бүтпөсүн | бүтпөйлү | бүтпөгүлө | бүтпөңүздөр | бүтпөсүн |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | бүтүү |
| -ыш | бүтүш |
| -мак | бүтмөк |
| -май | бүтмөй |
| -баш | бүтпөш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | бүткөн |
| -ар | бүтөр |
| -бас | бүтпөс |
| -уучу | бүтүүчү |
| -чу | бүтчү |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | бүтө |
| -ып | бүтүп |
| -ганы | бүткөнү |
| -ганча | бүткөнчө |
| -гыча | бүткүчө |
| -майынча | бүтмөйүнчө |