Морфология › бүт
бүт
Жөндөмө категориясы Эреже
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Жөндөмө категориясы Эреже
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | бүтүм | бүттөрүм |
| сен | бүтүң | бүттөрүң |
| сиз | бүтүңүз | бүттөрүңүз |
| ал | бүтү | бүттөрү |
| биз | бүтүбүз | бүттөрүбүз |
| силер | бүтүңөр | бүттөрүңөр |
| сиздер | бүтүңүздөр | бүттөрүңүздөр |
| алар | бүтү | бүттөрү |
| жалпы таандык (-ныкы) | бүттүкү | бүттөрдүкү |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | бүтүм | бүтүң | бүтүңүз | бүтү | бүтүбүз | бүтүңөр | бүтүңүздөр | бүтү |
| Илик | бүтүмүн / бүтүмдүн | бүтүңдүн / бүтүңүн | бүтүңүздүн | бүтүнүн | бүтүбүздүн | бүтүңөрдүн | бүтүңүздөрдүн | бүтүнүн |
| Барыш | бүтүмө | бүтүңө | бүтүңүзгө | бүтүнө | бүтүбүзгө | бүтүңөргө | бүтүңүздөргө | бүтүнө |
| Табыш | бүтүмү / бүтүмдү | бүтүңдү / бүтүңү | бүтүңүздү | бүтүн | бүтүбүздү | бүтүңөрдү | бүтүңүздөрдү | бүтүн |
| Жатыш | бүтүмдө | бүтүңдө | бүтүңүздө | бүтүндө | бүтүбүздө | бүтүңөрдө | бүтүңүздөрдө | бүтүндө |
| Чыгыш | бүтүмдөн / бүтүмөн | бүтүңдөн / бүтүңөн | бүтүңүздөн | бүтүнөн | бүтүбүздөн | бүтүңөрдөн | бүтүңүздөрдөн | бүтүнөн |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | бүттөрүм | бүттөрүң | бүттөрүңүз | бүттөрү | бүттөрүбүз | бүттөрүңөр | бүттөрүңүздөр | бүттөрү |
| Илик | бүттөрүмдүн / бүттөрүмүн | бүттөрүңдүн / бүттөрүңүн | бүттөрүңүздүн | бүттөрүнүн | бүттөрүбүздүн | бүттөрүңөрдүн | бүттөрүңүздөрдүн | бүттөрүнүн |
| Барыш | бүттөрүмө | бүттөрүңө | бүттөрүңүзгө | бүттөрүнө | бүттөрүбүзгө | бүттөрүңөргө | бүттөрүңүздөргө | бүттөрүнө |
| Табыш | бүттөрүмдү / бүттөрүмү | бүттөрүңдү / бүттөрүңү | бүттөрүңүздү | бүттөрүн | бүттөрүбүздү | бүттөрүңөрдү | бүттөрүңүздөрдү | бүттөрүн |
| Жатыш | бүттөрүмдө | бүттөрүңдө | бүттөрүңүздө | бүттөрүндө | бүттөрүбүздө | бүттөрүңөрдө | бүттөрүңүздөрдө | бүттөрүндө |
| Чыгыш | бүттөрүмдөн / бүттөрүмөн | бүттөрүңдөн / бүттөрүңөн | бүттөрүңүздөн | бүттөрүнөн | бүттөрүбүздөн | бүттөрүңөрдөн | бүттөрүңүздөрдөн | бүттөрүнөн |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | бүтмүн | бүтпүз |
| 2-жак | бүтсүң | бүтсүңөр |
| 2-жак (сылык) | бүтсүз | бүтсүздөр |
| жатыш · 1-жак | бүттөмүн | бүттөбүз |
| жатыш · 2-жак | бүттөсүң | бүттөсүңөр |
| жатыш · 2-жак (сылык) | бүттөсүз | бүттөсүздөр |
| чыгыш · 1-жак | бүттөнмүн | бүттөнбүз |
| чыгыш · 2-жак | бүттөнсүң | бүттөнсүңөр |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | бүттөнсүз | бүттөнсүздөр |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Жөндөмө категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| Атооч | бүт | бүттөр |
| Илик | бүттүн | бүттөрдүн |
| Барыш | бүткө | бүттөргө |
| Табыш | бүттү | бүттөрдү |
| Жатыш | бүттө | бүттөрдө |
| Чыгыш | бүттөн | бүттөрдөн |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | бүтүм | бүттөрүм |
| сен | бүтүң | бүттөрүң |
| сиз | бүтүңүз | бүттөрүңүз |
| ал | бүтү | бүттөрү |
| биз | бүтүбүз | бүттөрүбүз |
| силер | бүтүңөр | бүттөрүңөр |
| сиздер | бүтүңүздөр | бүттөрүңүздөр |
| алар | бүтү | бүттөрү |
| жалпы таандык (-ныкы) | бүттүкү | бүттөрдүкү |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | бүтүм | бүтүң | бүтүңүз | бүтү | бүтүбүз | бүтүңөр | бүтүңүздөр | бүтү |
| Илик | бүтүмүн / бүтүмдүн | бүтүңдүн / бүтүңүн | бүтүңүздүн | бүтүнүн | бүтүбүздүн | бүтүңөрдүн | бүтүңүздөрдүн | бүтүнүн |
| Барыш | бүтүмө | бүтүңө | бүтүңүзгө | бүтүнө | бүтүбүзгө | бүтүңөргө | бүтүңүздөргө | бүтүнө |
| Табыш | бүтүмү / бүтүмдү | бүтүңдү / бүтүңү | бүтүңүздү | бүтүн | бүтүбүздү | бүтүңөрдү | бүтүңүздөрдү | бүтүн |
| Жатыш | бүтүмдө | бүтүңдө | бүтүңүздө | бүтүндө | бүтүбүздө | бүтүңөрдө | бүтүңүздөрдө | бүтүндө |
| Чыгыш | бүтүмдөн / бүтүмөн | бүтүңдөн / бүтүңөн | бүтүңүздөн | бүтүнөн | бүтүбүздөн | бүтүңөрдөн | бүтүңүздөрдөн | бүтүнөн |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | бүттөрүм | бүттөрүң | бүттөрүңүз | бүттөрү | бүттөрүбүз | бүттөрүңөр | бүттөрүңүздөр | бүттөрү |
| Илик | бүттөрүмдүн / бүттөрүмүн | бүттөрүңдүн / бүттөрүңүн | бүттөрүңүздүн | бүттөрүнүн | бүттөрүбүздүн | бүттөрүңөрдүн | бүттөрүңүздөрдүн | бүттөрүнүн |
| Барыш | бүттөрүмө | бүттөрүңө | бүттөрүңүзгө | бүттөрүнө | бүттөрүбүзгө | бүттөрүңөргө | бүттөрүңүздөргө | бүттөрүнө |
| Табыш | бүттөрүмдү / бүттөрүмү | бүттөрүңдү / бүттөрүңү | бүттөрүңүздү | бүттөрүн | бүттөрүбүздү | бүттөрүңөрдү | бүттөрүңүздөрдү | бүттөрүн |
| Жатыш | бүттөрүмдө | бүттөрүңдө | бүттөрүңүздө | бүттөрүндө | бүттөрүбүздө | бүттөрүңөрдө | бүттөрүңүздөрдө | бүттөрүндө |
| Чыгыш | бүттөрүмдөн / бүттөрүмөн | бүттөрүңдөн / бүттөрүңөн | бүттөрүңүздөн | бүттөрүнөн | бүттөрүбүздөн | бүттөрүңөрдөн | бүттөрүңүздөрдөн | бүттөрүнөн |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | бүтмүн | бүтпүз |
| 2-жак | бүтсүң | бүтсүңөр |
| 2-жак (сылык) | бүтсүз | бүтсүздөр |
| жатыш · 1-жак | бүттөмүн | бүттөбүз |
| жатыш · 2-жак | бүттөсүң | бүттөсүңөр |
| жатыш · 2-жак (сылык) | бүттөсүз | бүттөсүздөр |
| чыгыш · 1-жак | бүттөнмүн | бүттөнбүз |
| чыгыш · 2-жак | бүттөнсүң | бүттөнсүңөр |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | бүттөнсүз | бүттөнсүздөр |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Сын атоочтун даражалары Эреже
| Даража | |
|---|---|
| Салыштырма даража | бүтүрөөк |
бүт-
Этиштин жакталышы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | бүтөмүн / бүтөм | бүтөсүң | бүтөсүз | бүтөт | бүтөбүз | бүтөсүңөр | бүтөсүздөр | бүтөт / бүтүшөт |
| Айкын өткөн чак | бүттүм | бүттүң | бүттүңүз | бүттү | бүттүк | бүттүңөр | бүттүңүздөр | бүттү / бүтүштү |
| Жалпы өткөн чак | бүткөнмүн / бүткөмүн / бүткөм | бүткөнсүң | бүткөнсүз | бүткөн | бүткөнбүз | бүткөнсүңөр | бүткөнсүздөр | бүткөн |
| Капыскы өткөн чак | бүтүптүрмүн / бүтүпмүн | бүтүпсүң / бүтүптүрсүң | бүтүптүрсүз / бүтүпсүз | бүтүптүр | бүтүптүрбүз / бүтүппүз | бүтүптүрсүңөр / бүтүпсүңөр | бүтүптүрсүздөр / бүтүпсүздөр | бүтүптүр / бүтүшүптүр |
| Адат өткөн чак | бүтчүмүн | бүтчүсүң | бүтчүсүз | бүтчү | бүтчүбүз | бүтчүсүңөр | бүтчүсүздөр | бүтчү |
| Арсар келер чак | бүтөрмүн | бүтөрсүң | бүтөрсүз | бүтөр | бүтөрбүз | бүтөрсүңөр | бүтөрсүздөр | бүтөр |
| Шарттуу ыңгай | бүтсөм | бүтсөң | бүтсөңүз | бүтсө | бүтсөк | бүтсөңөр | бүтсөңүздөр | бүтсө / бүтүшсө |
| Тилек ыңгай | бүткүм | бүткүң | бүткүңүз | бүткүсү | бүткүбүз | бүткүңөр | бүткүңүздөр | бүткүсү |
| Буйрук ыңгай | бүтөйүн | бүт | бүтүңүз | бүтсүн | бүтөлү | бүткүлө | бүтүңүздөр | бүтсүн |
| Ниет ыңгай | бүтмөкчүмүн / бүтмөкмүн | бүтмөкчүсүң / бүтмөксүң | бүтмөкчүсүз / бүтмөксүз | бүтмөк / бүтмөкчү | бүтмөкчүбүз / бүтмөкпүз | бүтмөкчүсүңөр / бүтмөксүңөр | бүтмөкчүсүздөр / бүтмөксүздөр | бүтмөк / бүтмөкчү |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | бүтпөймүн / бүтпөйм | бүтпөйсүң | бүтпөйсүз | бүтпөйт | бүтпөйбүз | бүтпөйсүңөр | бүтпөйсүздөр | бүтпөйт / бүтүшпөйт |
| Айкын өткөн чак | бүтпөдүм | бүтпөдүң | бүтпөдүңүз | бүтпөдү | бүтпөдүк | бүтпөдүңөр | бүтпөдүңүздөр | бүтпөдү / бүтүшпөдү |
| Жалпы өткөн чак | бүтпөгөнмүн | бүтпөгөнсүң | бүтпөгөнсүз | бүтпөгөн | бүтпөгөнбүз | бүтпөгөнсүңөр | бүтпөгөнсүздөр | бүтпөгөн |
| Капыскы өткөн чак | бүтпөптүрмүн | бүтпөптүрсүң | бүтпөптүрсүз | бүтпөптүр | бүтпөптүрбүз | бүтпөптүрсүңөр | бүтпөптүрсүздөр | бүтпөптүр |
| Арсар келер чак | бүтпөсмүн | бүтпөссүң | бүтпөссүз | бүтпөс | бүтпөспүз | — | — | бүтпөс |
| Шарттуу ыңгай | бүтпөсөм | бүтпөсөң | бүтпөсөңүз | бүтпөсө | бүтпөсөк | бүтпөсөңөр | бүтпөсөңүздөр | бүтпөсө / бүтүшпөсө |
| Буйрук ыңгай | бүтпөйүн | бүтпө | бүтпөңүз | бүтпөсүн | бүтпөйлү | бүтпөгүлө | бүтпөңүздөр | бүтпөсүн |
Кыймыл атоочтор Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -уу | бүтүү |
| -ыш | бүтүш |
| -мак | бүтмөк |
| -май | бүтмөй |
| -баш | бүтпөш |
Атоочтуктар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -ган | бүткөн |
| -ар | бүтөр |
| -бас | бүтпөс |
| -уучу | бүтүүчү |
| -чу | бүтчү |
Чакчылдар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -а, -й | бүтө |
| -ып | бүтүп |
| -ганы | бүткөнү |
| -ганча | бүткөнчө |
| -гыча | бүткүчө |
| -майынча | бүтмөйүнчө |