Морфология › буу
буу
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | буу | буулар |
| Родительный | буунун | буулардын |
| Дательный | бууга | бууларга |
| Винительный | бууну | бууларды |
| Местный | бууда | бууларда |
| Исходный | буудан | буулардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | буум | бууларым |
| ты | бууң | бууларың |
| Вы | бууңуз | бууларыңыз |
| он, она | буусу | буулары |
| мы | буубуз | бууларыбыз |
| вы | бууңар | бууларыңар |
| Вы (мн.) | бууңуздар | бууларыңыздар |
| они | буусу | буулары |
| общая принадлежность (-ныкы) | буунуку | буулардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | буум | бууң | бууңуз | буусу | буубуз | бууңар | бууңуздар | буусу |
| Родительный | буумдун / буумун | бууңдун / бууңун | бууңуздун | буусунун | буубуздун | бууңардын | бууңуздардын | буусунун |
| Дательный | буума | бууңа | бууңузга | буусуна | буубузга | бууңарга | бууңуздарга | буусуна |
| Винительный | буумду / бууму | бууңду / бууңу | бууңузду | буусун | буубузду | бууңарды | бууңуздарды | буусун |
| Местный | буумда | бууңда | бууңузда | буусунда | буубузда | бууңарда | бууңуздарда | буусунда |
| Исходный | буумдан / бууман | бууңдан / бууңан | бууңуздан | буусунан | буубуздан | бууңардан | бууңуздардан | буусунан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | бууларым | бууларың | бууларыңыз | буулары | бууларыбыз | бууларыңар | бууларыңыздар | буулары |
| Родительный | бууларымдын / бууларымын | бууларыңдын / бууларыңын | бууларыңыздын | бууларынын | бууларыбыздын | бууларыңардын | бууларыңыздардын | бууларынын |
| Дательный | бууларыма | бууларыңа | бууларыңызга | бууларына | бууларыбызга | бууларыңарга | бууларыңыздарга | бууларына |
| Винительный | бууларымды / бууларымы | бууларыңды / бууларыңы | бууларыңызды | бууларын | бууларыбызды | бууларыңарды | бууларыңыздарды | бууларын |
| Местный | бууларымда | бууларыңда | бууларыңызда | бууларында | бууларыбызда | бууларыңарда | бууларыңыздарда | бууларында |
| Исходный | бууларымдан / бууларыман | бууларыңдан / бууларыңан | бууларыңыздан | бууларынан | бууларыбыздан | бууларыңардан | бууларыңыздардан | бууларынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | буумун | буубуз |
| 2е лицо | буусуң | буусуңар |
| 2е лицо (веж.форма) | буусуз | буусуздар |
| местный · 1е лицо | буудамын | буудабыз |
| местный · 2е лицо | буудасың | буудасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | буудасыз | буудасыздар |
| исходный · 1е лицо | бууданмын | бууданбыз |
| исходный · 2е лицо | буудансың | буудансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | буудансыз | буудансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | буу | буулар |
| Родительный | буунун | буулардын |
| Дательный | бууга | бууларга |
| Винительный | бууну | бууларды |
| Местный | бууда | бууларда |
| Исходный | буудан | буулардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | буум | бууларым |
| ты | бууң | бууларың |
| Вы | бууңуз | бууларыңыз |
| он, она | буусу | буулары |
| мы | буубуз | бууларыбыз |
| вы | бууңар | бууларыңар |
| Вы (мн.) | бууңуздар | бууларыңыздар |
| они | буусу | буулары |
| общая принадлежность (-ныкы) | буунуку | буулардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | буум | бууң | бууңуз | буусу | буубуз | бууңар | бууңуздар | буусу |
| Родительный | буумдун / буумун | бууңдун / бууңун | бууңуздун | буусунун | буубуздун | бууңардын | бууңуздардын | буусунун |
| Дательный | буума | бууңа | бууңузга | буусуна | буубузга | бууңарга | бууңуздарга | буусуна |
| Винительный | буумду / бууму | бууңду / бууңу | бууңузду | буусун | буубузду | бууңарды | бууңуздарды | буусун |
| Местный | буумда | бууңда | бууңузда | буусунда | буубузда | бууңарда | бууңуздарда | буусунда |
| Исходный | буумдан / бууман | бууңдан / бууңан | бууңуздан | буусунан | буубуздан | бууңардан | бууңуздардан | буусунан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | бууларым | бууларың | бууларыңыз | буулары | бууларыбыз | бууларыңар | бууларыңыздар | буулары |
| Родительный | бууларымдын / бууларымын | бууларыңдын / бууларыңын | бууларыңыздын | бууларынын | бууларыбыздын | бууларыңардын | бууларыңыздардын | бууларынын |
| Дательный | бууларыма | бууларыңа | бууларыңызга | бууларына | бууларыбызга | бууларыңарга | бууларыңыздарга | бууларына |
| Винительный | бууларымды / бууларымы | бууларыңды / бууларыңы | бууларыңызды | бууларын | бууларыбызды | бууларыңарды | бууларыңыздарды | бууларын |
| Местный | бууларымда | бууларыңда | бууларыңызда | бууларында | бууларыбызда | бууларыңарда | бууларыңыздарда | бууларында |
| Исходный | бууларымдан / бууларыман | бууларыңдан / бууларыңан | бууларыңыздан | бууларынан | бууларыбыздан | бууларыңардан | бууларыңыздардан | бууларынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | буумун | буубуз |
| 2е лицо | буусуң | буусуңар |
| 2е лицо (веж.форма) | буусуз | буусуздар |
| местный · 1е лицо | буудамын | буудабыз |
| местный · 2е лицо | буудасың | буудасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | буудасыз | буудасыздар |
| исходный · 1е лицо | бууданмын | бууданбыз |
| исходный · 2е лицо | буудансың | буудансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | буудансыз | буудансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
буу-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | бууймун / бууйм | бууйсуң | бууйсуз | бууйт | бууйбуз | бууйсуңар | бууйсуздар | буушат / бууйт |
| Прошедшее определенное время | буудум | буудуң | буудуңуз | бууду | буудук | буудуңар | буудуңуздар | бууду / буушту |
| Прошедщее неопределенное время | бууганмын / буугамын / буугам | буугансың | буугансыз | бууган | бууганбыз | буугансыңар | буугансыздар | бууган |
| Прошедшее субъективное время | бууптурмун / буупмун | бууптурсуң / буупсуң | бууптурсуз / буупсуз | бууптур | бууптурбуз / бууппуз | бууптурсуңар / буупсуңар | бууптурсуздар / буупсуздар | буушуптур / бууптур |
| Прошедшее длительное | буучумун | буучусуң | буучусуз | буучу | буучубуз | буучусуңар | буучусуздар | буучу |
| Неопределенное будущее время | бууурмун / буурмун | бууурсуң / буурсуң | бууурсуз / буурсуз | бууур / буур | бууурбуз / буурбуз | бууурсуңар / буурсуңар | бууурсуздар / буурсуздар | бууур / буур |
| Условное наклонение | буусам | буусаң | буусаңыз | бууса | буусак | буусаңар | буусаңыздар | буушса / бууса |
| Желательное наклонение | буугум | буугуң | буугуңуз | буугусу | буугубуз | буугуңар | буугуңуздар | буугусу |
| Повелительное наклонение | бууюн | буу | бууңуз | буусун | бууйлу | буугула | бууңуздар | буусун |
| Наклонение намерения | буумакчымын / буумакмын | буумакчысың / буумаксың | буумакчысыз / буумаксыз | буумакчы / буумак | буумакчыбыз / буумакпыз | буумакчысыңар / буумаксыңар | буумакчысыздар / буумаксыздар | буумакчы / буумак |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | буубаймын / буубайм | буубайсың | буубайсыз | буубайт | буубайбыз | буубайсыңар | буубайсыздар | буушпайт / буубайт |
| Прошедшее определенное время | буубадым | буубадың | буубадыңыз | буубады | буубадык | буубадыңар | буубадыңыздар | буушпады / буубады |
| Прошедщее неопределенное время | буубаганмын | буубагансың | буубагансыз | буубаган | буубаганбыз | буубагансыңар | буубагансыздар | буубаган |
| Прошедшее субъективное время | буубаптырмын | буубаптырсың | буубаптырсыз | буубаптыр | буубаптырбыз | буубаптырсыңар | буубаптырсыздар | буубаптыр |
| Неопределенное будущее время | буубасмын | буубассың | буубассыз | буубас | буубаспыз | — | — | буубас |
| Условное наклонение | буубасам | буубасаң | буубасаңыз | буубаса | буубасак | буубасаңар | буубасаңыздар | буушпаса / буубаса |
| Повелительное наклонение | буубайын | бууба | буубаңыз | буубасын | буубайлы | буубагыла | буубаңыздар | буубасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | бууу |
| -ыш | бууш |
| -мак | буумак |
| -май | буумай |
| -баш | буубаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | бууган |
| -ар | бууур / буур |
| -бас | буубас |
| -уучу | бууучу |
| -чу | буучу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | бууй |
| -ып | бууп |
| -ганы | бууганы |
| -ганча | бууганча |
| -гыча | буугуча |
| -майынча | буумайынча |