Морфология › чака
чака
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | чака | чакалар |
| Родительный | чаканын | чакалардын |
| Дательный | чакага | чакаларга |
| Винительный | чаканы | чакаларды |
| Местный | чакада | чакаларда |
| Исходный | чакадан | чакалардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | чакам | чакаларым |
| ты | чакаң | чакаларың |
| Вы | чакаңыз | чакаларыңыз |
| он, она | чакасы | чакалары |
| мы | чакабыз | чакаларыбыз |
| вы | чакаңар | чакаларыңар |
| Вы (мн.) | чакаңыздар | чакаларыңыздар |
| они | чакасы | чакалары |
| общая принадлежность (-ныкы) | чаканыкы | чакалардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чакам | чакаң | чакаңыз | чакасы | чакабыз | чакаңар | чакаңыздар | чакасы |
| Родительный | чакамдын / чакамын | чакаңдын / чакаңын | чакаңыздын | чакасынын | чакабыздын | чакаңардын | чакаңыздардын | чакасынын |
| Дательный | чакама | чакаңа | чакаңызга | чакасына | чакабызга | чакаңарга | чакаңыздарга | чакасына |
| Винительный | чакамды / чакамы | чакаңды / чакаңы | чакаңызды | чакасын | чакабызды | чакаңарды | чакаңыздарды | чакасын |
| Местный | чакамда | чакаңда | чакаңызда | чакасында | чакабызда | чакаңарда | чакаңыздарда | чакасында |
| Исходный | чакамдан / чакаман | чакаңдан / чакаңан | чакаңыздан | чакасынан | чакабыздан | чакаңардан | чакаңыздардан | чакасынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чакаларым | чакаларың | чакаларыңыз | чакалары | чакаларыбыз | чакаларыңар | чакаларыңыздар | чакалары |
| Родительный | чакаларымдын / чакаларымын | чакаларыңдын / чакаларыңын | чакаларыңыздын | чакаларынын | чакаларыбыздын | чакаларыңардын | чакаларыңыздардын | чакаларынын |
| Дательный | чакаларыма | чакаларыңа | чакаларыңызга | чакаларына | чакаларыбызга | чакаларыңарга | чакаларыңыздарга | чакаларына |
| Винительный | чакаларымды / чакаларымы | чакаларыңды / чакаларыңы | чакаларыңызды | чакаларын | чакаларыбызды | чакаларыңарды | чакаларыңыздарды | чакаларын |
| Местный | чакаларымда | чакаларыңда | чакаларыңызда | чакаларында | чакаларыбызда | чакаларыңарда | чакаларыңыздарда | чакаларында |
| Исходный | чакаларымдан / чакаларыман | чакаларыңдан / чакаларыңан | чакаларыңыздан | чакаларынан | чакаларыбыздан | чакаларыңардан | чакаларыңыздардан | чакаларынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | чакамын | чакабыз |
| 2е лицо | чакасың | чакасыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | чакасыз | чакасыздар |
| местный · 1е лицо | чакадамын | чакадабыз |
| местный · 2е лицо | чакадасың | чакадасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | чакадасыз | чакадасыздар |
| исходный · 1е лицо | чакаданмын | чакаданбыз |
| исходный · 2е лицо | чакадансың | чакадансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | чакадансыз | чакадансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | чака | чакалар |
| Родительный | чаканын | чакалардын |
| Дательный | чакага | чакаларга |
| Винительный | чаканы | чакаларды |
| Местный | чакада | чакаларда |
| Исходный | чакадан | чакалардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | чакам | чакаларым |
| ты | чакаң | чакаларың |
| Вы | чакаңыз | чакаларыңыз |
| он, она | чакасы | чакалары |
| мы | чакабыз | чакаларыбыз |
| вы | чакаңар | чакаларыңар |
| Вы (мн.) | чакаңыздар | чакаларыңыздар |
| они | чакасы | чакалары |
| общая принадлежность (-ныкы) | чаканыкы | чакалардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чакам | чакаң | чакаңыз | чакасы | чакабыз | чакаңар | чакаңыздар | чакасы |
| Родительный | чакамдын / чакамын | чакаңдын / чакаңын | чакаңыздын | чакасынын | чакабыздын | чакаңардын | чакаңыздардын | чакасынын |
| Дательный | чакама | чакаңа | чакаңызга | чакасына | чакабызга | чакаңарга | чакаңыздарга | чакасына |
| Винительный | чакамды / чакамы | чакаңды / чакаңы | чакаңызды | чакасын | чакабызды | чакаңарды | чакаңыздарды | чакасын |
| Местный | чакамда | чакаңда | чакаңызда | чакасында | чакабызда | чакаңарда | чакаңыздарда | чакасында |
| Исходный | чакамдан / чакаман | чакаңдан / чакаңан | чакаңыздан | чакасынан | чакабыздан | чакаңардан | чакаңыздардан | чакасынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чакаларым | чакаларың | чакаларыңыз | чакалары | чакаларыбыз | чакаларыңар | чакаларыңыздар | чакалары |
| Родительный | чакаларымдын / чакаларымын | чакаларыңдын / чакаларыңын | чакаларыңыздын | чакаларынын | чакаларыбыздын | чакаларыңардын | чакаларыңыздардын | чакаларынын |
| Дательный | чакаларыма | чакаларыңа | чакаларыңызга | чакаларына | чакаларыбызга | чакаларыңарга | чакаларыңыздарга | чакаларына |
| Винительный | чакаларымды / чакаларымы | чакаларыңды / чакаларыңы | чакаларыңызды | чакаларын | чакаларыбызды | чакаларыңарды | чакаларыңыздарды | чакаларын |
| Местный | чакаларымда | чакаларыңда | чакаларыңызда | чакаларында | чакаларыбызда | чакаларыңарда | чакаларыңыздарда | чакаларында |
| Исходный | чакаларымдан / чакаларыман | чакаларыңдан / чакаларыңан | чакаларыңыздан | чакаларынан | чакаларыбыздан | чакаларыңардан | чакаларыңыздардан | чакаларынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | чакамын | чакабыз |
| 2е лицо | чакасың | чакасыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | чакасыз | чакасыздар |
| местный · 1е лицо | чакадамын | чакадабыз |
| местный · 2е лицо | чакадасың | чакадасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | чакадасыз | чакадасыздар |
| исходный · 1е лицо | чакаданмын | чакаданбыз |
| исходный · 2е лицо | чакадансың | чакадансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | чакадансыз | чакадансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | чакараак |
чака-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | чакаймын / чакайм | чакайсың | чакайсыз | чакайт | чакайбыз | чакайсыңар | чакайсыздар | чакашат / чакайт |
| Прошедшее определенное время | чакадым | чакадың | чакадыңыз | чакады | чакадык | чакадыңар | чакадыңыздар | чакады / чакашты |
| Прошедщее неопределенное время | чакаганмын / чакагамын / чакагам | чакагансың | чакагансыз | чакаган | чакаганбыз | чакагансыңар | чакагансыздар | чакаган |
| Прошедшее субъективное время | чакаптырмын / чакапмын | чакаптырсың / чакапсың | чакаптырсыз / чакапсыз | чакаптыр | чакаптырбыз / чакаппыз | чакаптырсыңар / чакапсыңар | чакаптырсыздар / чакапсыздар | чакашыптыр / чакаптыр |
| Прошедшее длительное | чакачумун | чакачусуң | чакачусуз | чакачу | чакачубуз | чакачусуңар | чакачусуздар | чакачу |
| Неопределенное будущее время | чакаармын / чакармын | чакаарсың / чакарсың | чакаарсыз / чакарсыз | чакар / чакаар | чакаарбыз / чакарбыз | чакаарсыңар / чакарсыңар | чакаарсыздар / чакарсыздар | чакар / чакаар |
| Условное наклонение | чакасам | чакасаң | чакасаңыз | чакаса | чакасак | чакасаңар | чакасаңыздар | чакашса / чакаса |
| Желательное наклонение | чакагым | чакагың | чакагыңыз | чакагысы | чакагыбыз | чакагыңар | чакагыңыздар | чакагысы |
| Повелительное наклонение | чакайын | чака | чакаңыз | чакасын | чакайлы | чакагыла | чакаңыздар | чакасын |
| Наклонение намерения | чакамакчымын / чакамакмын | чакамакчысың / чакамаксың | чакамакчысыз / чакамаксыз | чакамакчы / чакамак | чакамакчыбыз / чакамакпыз | чакамакчысыңар / чакамаксыңар | чакамакчысыздар / чакамаксыздар | чакамакчы / чакамак |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | чакабаймын / чакабайм | чакабайсың | чакабайсыз | чакабайт | чакабайбыз | чакабайсыңар | чакабайсыздар | чакашпайт / чакабайт |
| Прошедшее определенное время | чакабадым | чакабадың | чакабадыңыз | чакабады | чакабадык | чакабадыңар | чакабадыңыздар | чакашпады / чакабады |
| Прошедщее неопределенное время | чакабаганмын | чакабагансың | чакабагансыз | чакабаган | чакабаганбыз | чакабагансыңар | чакабагансыздар | чакабаган |
| Прошедшее субъективное время | чакабаптырмын | чакабаптырсың | чакабаптырсыз | чакабаптыр | чакабаптырбыз | чакабаптырсыңар | чакабаптырсыздар | чакабаптыр |
| Неопределенное будущее время | чакабасмын | чакабассың | чакабассыз | чакабас | чакабаспыз | — | — | чакабас |
| Условное наклонение | чакабасам | чакабасаң | чакабасаңыз | чакабаса | чакабасак | чакабасаңар | чакабасаңыздар | чакашпаса / чакабаса |
| Повелительное наклонение | чакабайын | чакаба | чакабаңыз | чакабасын | чакабайлы | чакабагыла | чакабаңыздар | чакабасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | чакоо |
| -ыш | чакаш |
| -мак | чакамак |
| -май | чакамай |
| -баш | чакабаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | чакаган |
| -ар | чакар / чакаар |
| -бас | чакабас |
| -уучу | чакоочу |
| -чу | чакачу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | чакай |
| -ып | чакап |
| -ганы | чакаганы |
| -ганча | чакаганча |
| -гыча | чакагыча |
| -майынча | чакамайынча |