Морфология › чака
чака
Жөндөмө категориясы Эреже
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | чакам | чакаларым |
| сен | чакаң | чакаларың |
| сиз | чакаңыз | чакаларыңыз |
| ал | чакасы | чакалары |
| биз | чакабыз | чакаларыбыз |
| силер | чакаңар | чакаларыңар |
| сиздер | чакаңыздар | чакаларыңыздар |
| алар | чакасы | чакалары |
| жалпы таандык (-ныкы) | чаканыкы | чакалардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чакам | чакаң | чакаңыз | чакасы | чакабыз | чакаңар | чакаңыздар | чакасы |
| Илик | чакамдын / чакамын | чакаңдын / чакаңын | чакаңыздын | чакасынын | чакабыздын | чакаңардын | чакаңыздардын | чакасынын |
| Барыш | чакама | чакаңа | чакаңызга | чакасына | чакабызга | чакаңарга | чакаңыздарга | чакасына |
| Табыш | чакамды / чакамы | чакаңды / чакаңы | чакаңызды | чакасын | чакабызды | чакаңарды | чакаңыздарды | чакасын |
| Жатыш | чакамда | чакаңда | чакаңызда | чакасында | чакабызда | чакаңарда | чакаңыздарда | чакасында |
| Чыгыш | чакамдан / чакаман | чакаңдан / чакаңан | чакаңыздан | чакасынан | чакабыздан | чакаңардан | чакаңыздардан | чакасынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чакаларым | чакаларың | чакаларыңыз | чакалары | чакаларыбыз | чакаларыңар | чакаларыңыздар | чакалары |
| Илик | чакаларымдын / чакаларымын | чакаларыңдын / чакаларыңын | чакаларыңыздын | чакаларынын | чакаларыбыздын | чакаларыңардын | чакаларыңыздардын | чакаларынын |
| Барыш | чакаларыма | чакаларыңа | чакаларыңызга | чакаларына | чакаларыбызга | чакаларыңарга | чакаларыңыздарга | чакаларына |
| Табыш | чакаларымды / чакаларымы | чакаларыңды / чакаларыңы | чакаларыңызды | чакаларын | чакаларыбызды | чакаларыңарды | чакаларыңыздарды | чакаларын |
| Жатыш | чакаларымда | чакаларыңда | чакаларыңызда | чакаларында | чакаларыбызда | чакаларыңарда | чакаларыңыздарда | чакаларында |
| Чыгыш | чакаларымдан / чакаларыман | чакаларыңдан / чакаларыңан | чакаларыңыздан | чакаларынан | чакаларыбыздан | чакаларыңардан | чакаларыңыздардан | чакаларынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | чакамын | чакабыз |
| 2-жак | чакасың | чакасыңар |
| 2-жак (сылык) | чакасыз | чакасыздар |
| жатыш · 1-жак | чакадамын | чакадабыз |
| жатыш · 2-жак | чакадасың | чакадасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | чакадасыз | чакадасыздар |
| чыгыш · 1-жак | чакаданмын | чакаданбыз |
| чыгыш · 2-жак | чакадансың | чакадансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | чакадансыз | чакадансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Жөндөмө категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| Атооч | чака | чакалар |
| Илик | чаканын | чакалардын |
| Барыш | чакага | чакаларга |
| Табыш | чаканы | чакаларды |
| Жатыш | чакада | чакаларда |
| Чыгыш | чакадан | чакалардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | чакам | чакаларым |
| сен | чакаң | чакаларың |
| сиз | чакаңыз | чакаларыңыз |
| ал | чакасы | чакалары |
| биз | чакабыз | чакаларыбыз |
| силер | чакаңар | чакаларыңар |
| сиздер | чакаңыздар | чакаларыңыздар |
| алар | чакасы | чакалары |
| жалпы таандык (-ныкы) | чаканыкы | чакалардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чакам | чакаң | чакаңыз | чакасы | чакабыз | чакаңар | чакаңыздар | чакасы |
| Илик | чакамдын / чакамын | чакаңдын / чакаңын | чакаңыздын | чакасынын | чакабыздын | чакаңардын | чакаңыздардын | чакасынын |
| Барыш | чакама | чакаңа | чакаңызга | чакасына | чакабызга | чакаңарга | чакаңыздарга | чакасына |
| Табыш | чакамды / чакамы | чакаңды / чакаңы | чакаңызды | чакасын | чакабызды | чакаңарды | чакаңыздарды | чакасын |
| Жатыш | чакамда | чакаңда | чакаңызда | чакасында | чакабызда | чакаңарда | чакаңыздарда | чакасында |
| Чыгыш | чакамдан / чакаман | чакаңдан / чакаңан | чакаңыздан | чакасынан | чакабыздан | чакаңардан | чакаңыздардан | чакасынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чакаларым | чакаларың | чакаларыңыз | чакалары | чакаларыбыз | чакаларыңар | чакаларыңыздар | чакалары |
| Илик | чакаларымдын / чакаларымын | чакаларыңдын / чакаларыңын | чакаларыңыздын | чакаларынын | чакаларыбыздын | чакаларыңардын | чакаларыңыздардын | чакаларынын |
| Барыш | чакаларыма | чакаларыңа | чакаларыңызга | чакаларына | чакаларыбызга | чакаларыңарга | чакаларыңыздарга | чакаларына |
| Табыш | чакаларымды / чакаларымы | чакаларыңды / чакаларыңы | чакаларыңызды | чакаларын | чакаларыбызды | чакаларыңарды | чакаларыңыздарды | чакаларын |
| Жатыш | чакаларымда | чакаларыңда | чакаларыңызда | чакаларында | чакаларыбызда | чакаларыңарда | чакаларыңыздарда | чакаларында |
| Чыгыш | чакаларымдан / чакаларыман | чакаларыңдан / чакаларыңан | чакаларыңыздан | чакаларынан | чакаларыбыздан | чакаларыңардан | чакаларыңыздардан | чакаларынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | чакамын | чакабыз |
| 2-жак | чакасың | чакасыңар |
| 2-жак (сылык) | чакасыз | чакасыздар |
| жатыш · 1-жак | чакадамын | чакадабыз |
| жатыш · 2-жак | чакадасың | чакадасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | чакадасыз | чакадасыздар |
| чыгыш · 1-жак | чакаданмын | чакаданбыз |
| чыгыш · 2-жак | чакадансың | чакадансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | чакадансыз | чакадансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Сын атоочтун даражалары Эреже
| Даража | |
|---|---|
| Салыштырма даража | чакараак |
чака-
Этиштин жакталышы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | чакаймын / чакайм | чакайсың | чакайсыз | чакайт | чакайбыз | чакайсыңар | чакайсыздар | чакашат / чакайт |
| Айкын өткөн чак | чакадым | чакадың | чакадыңыз | чакады | чакадык | чакадыңар | чакадыңыздар | чакады / чакашты |
| Жалпы өткөн чак | чакаганмын / чакагамын / чакагам | чакагансың | чакагансыз | чакаган | чакаганбыз | чакагансыңар | чакагансыздар | чакаган |
| Капыскы өткөн чак | чакаптырмын / чакапмын | чакаптырсың / чакапсың | чакаптырсыз / чакапсыз | чакаптыр | чакаптырбыз / чакаппыз | чакаптырсыңар / чакапсыңар | чакаптырсыздар / чакапсыздар | чакашыптыр / чакаптыр |
| Адат өткөн чак | чакачумун | чакачусуң | чакачусуз | чакачу | чакачубуз | чакачусуңар | чакачусуздар | чакачу |
| Арсар келер чак | чакаармын / чакармын | чакаарсың / чакарсың | чакаарсыз / чакарсыз | чакар / чакаар | чакаарбыз / чакарбыз | чакаарсыңар / чакарсыңар | чакаарсыздар / чакарсыздар | чакар / чакаар |
| Шарттуу ыңгай | чакасам | чакасаң | чакасаңыз | чакаса | чакасак | чакасаңар | чакасаңыздар | чакашса / чакаса |
| Тилек ыңгай | чакагым | чакагың | чакагыңыз | чакагысы | чакагыбыз | чакагыңар | чакагыңыздар | чакагысы |
| Буйрук ыңгай | чакайын | чака | чакаңыз | чакасын | чакайлы | чакагыла | чакаңыздар | чакасын |
| Ниет ыңгай | чакамакчымын / чакамакмын | чакамакчысың / чакамаксың | чакамакчысыз / чакамаксыз | чакамакчы / чакамак | чакамакчыбыз / чакамакпыз | чакамакчысыңар / чакамаксыңар | чакамакчысыздар / чакамаксыздар | чакамакчы / чакамак |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | чакабаймын / чакабайм | чакабайсың | чакабайсыз | чакабайт | чакабайбыз | чакабайсыңар | чакабайсыздар | чакашпайт / чакабайт |
| Айкын өткөн чак | чакабадым | чакабадың | чакабадыңыз | чакабады | чакабадык | чакабадыңар | чакабадыңыздар | чакашпады / чакабады |
| Жалпы өткөн чак | чакабаганмын | чакабагансың | чакабагансыз | чакабаган | чакабаганбыз | чакабагансыңар | чакабагансыздар | чакабаган |
| Капыскы өткөн чак | чакабаптырмын | чакабаптырсың | чакабаптырсыз | чакабаптыр | чакабаптырбыз | чакабаптырсыңар | чакабаптырсыздар | чакабаптыр |
| Арсар келер чак | чакабасмын | чакабассың | чакабассыз | чакабас | чакабаспыз | — | — | чакабас |
| Шарттуу ыңгай | чакабасам | чакабасаң | чакабасаңыз | чакабаса | чакабасак | чакабасаңар | чакабасаңыздар | чакашпаса / чакабаса |
| Буйрук ыңгай | чакабайын | чакаба | чакабаңыз | чакабасын | чакабайлы | чакабагыла | чакабаңыздар | чакабасын |
Кыймыл атоочтор Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -уу | чакоо |
| -ыш | чакаш |
| -мак | чакамак |
| -май | чакамай |
| -баш | чакабаш |
Атоочтуктар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -ган | чакаган |
| -ар | чакар / чакаар |
| -бас | чакабас |
| -уучу | чакоочу |
| -чу | чакачу |
Чакчылдар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -а, -й | чакай |
| -ып | чакап |
| -ганы | чакаганы |
| -ганча | чакаганча |
| -гыча | чакагыча |
| -майынча | чакамайынча |