Морфология › чакан
чакан
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | чакан | чакандар |
| Родительный | чакандын | чакандардын |
| Дательный | чаканга | чакандарга |
| Винительный | чаканды | чакандарды |
| Местный | чаканда | чакандарда |
| Исходный | чакандан | чакандардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | чаканым | чакандарым |
| ты | чаканың | чакандарың |
| Вы | чаканыңыз | чакандарыңыз |
| он, она | чаканы | чакандары |
| мы | чаканыбыз | чакандарыбыз |
| вы | чаканыңар | чакандарыңар |
| Вы (мн.) | чаканыңыздар | чакандарыңыздар |
| они | чаканы | чакандары |
| общая принадлежность (-ныкы) | чакандыкы | чакандардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чаканым | чаканың | чаканыңыз | чаканы | чаканыбыз | чаканыңар | чаканыңыздар | чаканы |
| Родительный | чаканымдын / чаканымын | чаканыңдын / чаканыңын | чаканыңыздын | чаканынын | чаканыбыздын | чаканыңардын | чаканыңыздардын | чаканынын |
| Дательный | чаканыма | чаканыңа | чаканыңызга | чаканына | чаканыбызга | чаканыңарга | чаканыңыздарга | чаканына |
| Винительный | чаканымды / чаканымы | чаканыңды / чаканыңы | чаканыңызды | чаканын | чаканыбызды | чаканыңарды | чаканыңыздарды | чаканын |
| Местный | чаканымда | чаканыңда | чаканыңызда | чаканында | чаканыбызда | чаканыңарда | чаканыңыздарда | чаканында |
| Исходный | чаканымдан / чаканыман | чаканыңдан / чаканыңан | чаканыңыздан | чаканынан | чаканыбыздан | чаканыңардан | чаканыңыздардан | чаканынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чакандарым | чакандарың | чакандарыңыз | чакандары | чакандарыбыз | чакандарыңар | чакандарыңыздар | чакандары |
| Родительный | чакандарымдын / чакандарымын | чакандарыңдын / чакандарыңын | чакандарыңыздын | чакандарынын | чакандарыбыздын | чакандарыңардын | чакандарыңыздардын | чакандарынын |
| Дательный | чакандарыма | чакандарыңа | чакандарыңызга | чакандарына | чакандарыбызга | чакандарыңарга | чакандарыңыздарга | чакандарына |
| Винительный | чакандарымды / чакандарымы | чакандарыңды / чакандарыңы | чакандарыңызды | чакандарын | чакандарыбызды | чакандарыңарды | чакандарыңыздарды | чакандарын |
| Местный | чакандарымда | чакандарыңда | чакандарыңызда | чакандарында | чакандарыбызда | чакандарыңарда | чакандарыңыздарда | чакандарында |
| Исходный | чакандарымдан / чакандарыман | чакандарыңдан / чакандарыңан | чакандарыңыздан | чакандарынан | чакандарыбыздан | чакандарыңардан | чакандарыңыздардан | чакандарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | чаканмын | чаканбыз |
| 2е лицо | чакансың | чакансыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | чакансыз | чакансыздар |
| местный · 1е лицо | чакандамын | чакандабыз |
| местный · 2е лицо | чакандасың | чакандасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | чакандасыз | чакандасыздар |
| исходный · 1е лицо | чаканданмын | чаканданбыз |
| исходный · 2е лицо | чакандансың | чакандансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | чакандансыз | чакандансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | чакан | чакандар |
| Родительный | чакандын | чакандардын |
| Дательный | чаканга | чакандарга |
| Винительный | чаканды | чакандарды |
| Местный | чаканда | чакандарда |
| Исходный | чакандан | чакандардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | чаканым | чакандарым |
| ты | чаканың | чакандарың |
| Вы | чаканыңыз | чакандарыңыз |
| он, она | чаканы | чакандары |
| мы | чаканыбыз | чакандарыбыз |
| вы | чаканыңар | чакандарыңар |
| Вы (мн.) | чаканыңыздар | чакандарыңыздар |
| они | чаканы | чакандары |
| общая принадлежность (-ныкы) | чакандыкы | чакандардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чаканым | чаканың | чаканыңыз | чаканы | чаканыбыз | чаканыңар | чаканыңыздар | чаканы |
| Родительный | чаканымдын / чаканымын | чаканыңдын / чаканыңын | чаканыңыздын | чаканынын | чаканыбыздын | чаканыңардын | чаканыңыздардын | чаканынын |
| Дательный | чаканыма | чаканыңа | чаканыңызга | чаканына | чаканыбызга | чаканыңарга | чаканыңыздарга | чаканына |
| Винительный | чаканымды / чаканымы | чаканыңды / чаканыңы | чаканыңызды | чаканын | чаканыбызды | чаканыңарды | чаканыңыздарды | чаканын |
| Местный | чаканымда | чаканыңда | чаканыңызда | чаканында | чаканыбызда | чаканыңарда | чаканыңыздарда | чаканында |
| Исходный | чаканымдан / чаканыман | чаканыңдан / чаканыңан | чаканыңыздан | чаканынан | чаканыбыздан | чаканыңардан | чаканыңыздардан | чаканынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чакандарым | чакандарың | чакандарыңыз | чакандары | чакандарыбыз | чакандарыңар | чакандарыңыздар | чакандары |
| Родительный | чакандарымдын / чакандарымын | чакандарыңдын / чакандарыңын | чакандарыңыздын | чакандарынын | чакандарыбыздын | чакандарыңардын | чакандарыңыздардын | чакандарынын |
| Дательный | чакандарыма | чакандарыңа | чакандарыңызга | чакандарына | чакандарыбызга | чакандарыңарга | чакандарыңыздарга | чакандарына |
| Винительный | чакандарымды / чакандарымы | чакандарыңды / чакандарыңы | чакандарыңызды | чакандарын | чакандарыбызды | чакандарыңарды | чакандарыңыздарды | чакандарын |
| Местный | чакандарымда | чакандарыңда | чакандарыңызда | чакандарында | чакандарыбызда | чакандарыңарда | чакандарыңыздарда | чакандарында |
| Исходный | чакандарымдан / чакандарыман | чакандарыңдан / чакандарыңан | чакандарыңыздан | чакандарынан | чакандарыбыздан | чакандарыңардан | чакандарыңыздардан | чакандарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | чаканмын | чаканбыз |
| 2е лицо | чакансың | чакансыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | чакансыз | чакансыздар |
| местный · 1е лицо | чакандамын | чакандабыз |
| местный · 2е лицо | чакандасың | чакандасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | чакандасыз | чакандасыздар |
| исходный · 1е лицо | чаканданмын | чаканданбыз |
| исходный · 2е лицо | чакандансың | чакандансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | чакандансыз | чакандансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | чаканыраак |
чакан-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | чаканамын / чаканам | чаканасың | чаканасыз | чаканат | чаканабыз | чаканасыңар | чаканасыздар | чаканышат / чаканат |
| Прошедшее определенное время | чакандым | чакандың | чакандыңыз | чаканды | чакандык | чакандыңар | чакандыңыздар | чаканышты / чаканды |
| Прошедщее неопределенное время | чаканганмын / чакангамын / чакангам | чакангансың | чакангансыз | чаканган | чаканганбыз | чакангансыңар | чакангансыздар | чаканган |
| Прошедшее субъективное время | чаканыптырмын / чаканыпмын | чаканыптырсың / чаканыпсың | чаканыптырсыз / чаканыпсыз | чаканыптыр | чаканыптырбыз / чаканыппыз | чаканыптырсыңар / чаканыпсыңар | чаканыптырсыздар / чаканыпсыздар | чаканышыптыр / чаканыптыр |
| Прошедшее длительное | чаканчумун | чаканчусуң | чаканчусуз | чаканчу | чаканчубуз | чаканчусуңар | чаканчусуздар | чаканчу |
| Неопределенное будущее время | чаканармын | чаканарсың | чаканарсыз | чаканар | чаканарбыз | чаканарсыңар | чаканарсыздар | чаканар |
| Условное наклонение | чакансам | чакансаң | чакансаңыз | чаканса | чакансак | чакансаңар | чакансаңыздар | чаканышса / чаканса |
| Желательное наклонение | чакангым | чакангың | чакангыңыз | чакангысы | чакангыбыз | чакангыңар | чакангыңыздар | чакангысы |
| Повелительное наклонение | чаканайын | чакан | чаканыңыз | чакансын | чаканалы | чакангыла | чаканыңыздар | чакансын |
| Наклонение намерения | чаканмакчымын / чаканмакмын | чаканмакчысың / чаканмаксың | чаканмакчысыз / чаканмаксыз | чаканмакчы / чаканмак | чаканмакчыбыз / чаканмакпыз | чаканмакчысыңар / чаканмаксыңар | чаканмакчысыздар / чаканмаксыздар | чаканмакчы / чаканмак |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | чаканбаймын / чаканбайм | чаканбайсың | чаканбайсыз | чаканбайт | чаканбайбыз | чаканбайсыңар | чаканбайсыздар | чаканышпайт / чаканбайт |
| Прошедшее определенное время | чаканбадым | чаканбадың | чаканбадыңыз | чаканбады | чаканбадык | чаканбадыңар | чаканбадыңыздар | чаканышпады / чаканбады |
| Прошедщее неопределенное время | чаканбаганмын | чаканбагансың | чаканбагансыз | чаканбаган | чаканбаганбыз | чаканбагансыңар | чаканбагансыздар | чаканбаган |
| Прошедшее субъективное время | чаканбаптырмын | чаканбаптырсың | чаканбаптырсыз | чаканбаптыр | чаканбаптырбыз | чаканбаптырсыңар | чаканбаптырсыздар | чаканбаптыр |
| Неопределенное будущее время | чаканбасмын | чаканбассың | чаканбассыз | чаканбас | чаканбаспыз | — | — | чаканбас |
| Условное наклонение | чаканбасам | чаканбасаң | чаканбасаңыз | чаканбаса | чаканбасак | чаканбасаңар | чаканбасаңыздар | чаканышпаса / чаканбаса |
| Повелительное наклонение | чаканбайын | чаканба | чаканбаңыз | чаканбасын | чаканбайлы | чаканбагыла | чаканбаңыздар | чаканбасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | чакануу |
| -ыш | чаканыш |
| -мак | чаканмак |
| -май | чаканмай |
| -баш | чаканбаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | чаканган |
| -ар | чаканар |
| -бас | чаканбас |
| -уучу | чакануучу |
| -чу | чаканчу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | чакана |
| -ып | чаканып |
| -ганы | чаканганы |
| -ганча | чаканганча |
| -гыча | чакангыча |
| -майынча | чаканмайынча |