Морфология › чакан
чакан
Жөндөмө категориясы Эреже
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | чаканым | чакандарым |
| сен | чаканың | чакандарың |
| сиз | чаканыңыз | чакандарыңыз |
| ал | чаканы | чакандары |
| биз | чаканыбыз | чакандарыбыз |
| силер | чаканыңар | чакандарыңар |
| сиздер | чаканыңыздар | чакандарыңыздар |
| алар | чаканы | чакандары |
| жалпы таандык (-ныкы) | чакандыкы | чакандардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чаканым | чаканың | чаканыңыз | чаканы | чаканыбыз | чаканыңар | чаканыңыздар | чаканы |
| Илик | чаканымдын / чаканымын | чаканыңдын / чаканыңын | чаканыңыздын | чаканынын | чаканыбыздын | чаканыңардын | чаканыңыздардын | чаканынын |
| Барыш | чаканыма | чаканыңа | чаканыңызга | чаканына | чаканыбызга | чаканыңарга | чаканыңыздарга | чаканына |
| Табыш | чаканымды / чаканымы | чаканыңды / чаканыңы | чаканыңызды | чаканын | чаканыбызды | чаканыңарды | чаканыңыздарды | чаканын |
| Жатыш | чаканымда | чаканыңда | чаканыңызда | чаканында | чаканыбызда | чаканыңарда | чаканыңыздарда | чаканында |
| Чыгыш | чаканымдан / чаканыман | чаканыңдан / чаканыңан | чаканыңыздан | чаканынан | чаканыбыздан | чаканыңардан | чаканыңыздардан | чаканынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чакандарым | чакандарың | чакандарыңыз | чакандары | чакандарыбыз | чакандарыңар | чакандарыңыздар | чакандары |
| Илик | чакандарымдын / чакандарымын | чакандарыңдын / чакандарыңын | чакандарыңыздын | чакандарынын | чакандарыбыздын | чакандарыңардын | чакандарыңыздардын | чакандарынын |
| Барыш | чакандарыма | чакандарыңа | чакандарыңызга | чакандарына | чакандарыбызга | чакандарыңарга | чакандарыңыздарга | чакандарына |
| Табыш | чакандарымды / чакандарымы | чакандарыңды / чакандарыңы | чакандарыңызды | чакандарын | чакандарыбызды | чакандарыңарды | чакандарыңыздарды | чакандарын |
| Жатыш | чакандарымда | чакандарыңда | чакандарыңызда | чакандарында | чакандарыбызда | чакандарыңарда | чакандарыңыздарда | чакандарында |
| Чыгыш | чакандарымдан / чакандарыман | чакандарыңдан / чакандарыңан | чакандарыңыздан | чакандарынан | чакандарыбыздан | чакандарыңардан | чакандарыңыздардан | чакандарынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | чаканмын | чаканбыз |
| 2-жак | чакансың | чакансыңар |
| 2-жак (сылык) | чакансыз | чакансыздар |
| жатыш · 1-жак | чакандамын | чакандабыз |
| жатыш · 2-жак | чакандасың | чакандасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | чакандасыз | чакандасыздар |
| чыгыш · 1-жак | чаканданмын | чаканданбыз |
| чыгыш · 2-жак | чакандансың | чакандансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | чакандансыз | чакандансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Жөндөмө категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| Атооч | чакан | чакандар |
| Илик | чакандын | чакандардын |
| Барыш | чаканга | чакандарга |
| Табыш | чаканды | чакандарды |
| Жатыш | чаканда | чакандарда |
| Чыгыш | чакандан | чакандардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | чаканым | чакандарым |
| сен | чаканың | чакандарың |
| сиз | чаканыңыз | чакандарыңыз |
| ал | чаканы | чакандары |
| биз | чаканыбыз | чакандарыбыз |
| силер | чаканыңар | чакандарыңар |
| сиздер | чаканыңыздар | чакандарыңыздар |
| алар | чаканы | чакандары |
| жалпы таандык (-ныкы) | чакандыкы | чакандардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чаканым | чаканың | чаканыңыз | чаканы | чаканыбыз | чаканыңар | чаканыңыздар | чаканы |
| Илик | чаканымдын / чаканымын | чаканыңдын / чаканыңын | чаканыңыздын | чаканынын | чаканыбыздын | чаканыңардын | чаканыңыздардын | чаканынын |
| Барыш | чаканыма | чаканыңа | чаканыңызга | чаканына | чаканыбызга | чаканыңарга | чаканыңыздарга | чаканына |
| Табыш | чаканымды / чаканымы | чаканыңды / чаканыңы | чаканыңызды | чаканын | чаканыбызды | чаканыңарды | чаканыңыздарды | чаканын |
| Жатыш | чаканымда | чаканыңда | чаканыңызда | чаканында | чаканыбызда | чаканыңарда | чаканыңыздарда | чаканында |
| Чыгыш | чаканымдан / чаканыман | чаканыңдан / чаканыңан | чаканыңыздан | чаканынан | чаканыбыздан | чаканыңардан | чаканыңыздардан | чаканынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чакандарым | чакандарың | чакандарыңыз | чакандары | чакандарыбыз | чакандарыңар | чакандарыңыздар | чакандары |
| Илик | чакандарымдын / чакандарымын | чакандарыңдын / чакандарыңын | чакандарыңыздын | чакандарынын | чакандарыбыздын | чакандарыңардын | чакандарыңыздардын | чакандарынын |
| Барыш | чакандарыма | чакандарыңа | чакандарыңызга | чакандарына | чакандарыбызга | чакандарыңарга | чакандарыңыздарга | чакандарына |
| Табыш | чакандарымды / чакандарымы | чакандарыңды / чакандарыңы | чакандарыңызды | чакандарын | чакандарыбызды | чакандарыңарды | чакандарыңыздарды | чакандарын |
| Жатыш | чакандарымда | чакандарыңда | чакандарыңызда | чакандарында | чакандарыбызда | чакандарыңарда | чакандарыңыздарда | чакандарында |
| Чыгыш | чакандарымдан / чакандарыман | чакандарыңдан / чакандарыңан | чакандарыңыздан | чакандарынан | чакандарыбыздан | чакандарыңардан | чакандарыңыздардан | чакандарынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | чаканмын | чаканбыз |
| 2-жак | чакансың | чакансыңар |
| 2-жак (сылык) | чакансыз | чакансыздар |
| жатыш · 1-жак | чакандамын | чакандабыз |
| жатыш · 2-жак | чакандасың | чакандасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | чакандасыз | чакандасыздар |
| чыгыш · 1-жак | чаканданмын | чаканданбыз |
| чыгыш · 2-жак | чакандансың | чакандансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | чакандансыз | чакандансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Сын атоочтун даражалары Эреже
| Даража | |
|---|---|
| Салыштырма даража | чаканыраак |
чакан-
Этиштин жакталышы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | чаканамын / чаканам | чаканасың | чаканасыз | чаканат | чаканабыз | чаканасыңар | чаканасыздар | чаканышат / чаканат |
| Айкын өткөн чак | чакандым | чакандың | чакандыңыз | чаканды | чакандык | чакандыңар | чакандыңыздар | чаканышты / чаканды |
| Жалпы өткөн чак | чаканганмын / чакангамын / чакангам | чакангансың | чакангансыз | чаканган | чаканганбыз | чакангансыңар | чакангансыздар | чаканган |
| Капыскы өткөн чак | чаканыптырмын / чаканыпмын | чаканыптырсың / чаканыпсың | чаканыптырсыз / чаканыпсыз | чаканыптыр | чаканыптырбыз / чаканыппыз | чаканыптырсыңар / чаканыпсыңар | чаканыптырсыздар / чаканыпсыздар | чаканышыптыр / чаканыптыр |
| Адат өткөн чак | чаканчумун | чаканчусуң | чаканчусуз | чаканчу | чаканчубуз | чаканчусуңар | чаканчусуздар | чаканчу |
| Арсар келер чак | чаканармын | чаканарсың | чаканарсыз | чаканар | чаканарбыз | чаканарсыңар | чаканарсыздар | чаканар |
| Шарттуу ыңгай | чакансам | чакансаң | чакансаңыз | чаканса | чакансак | чакансаңар | чакансаңыздар | чаканышса / чаканса |
| Тилек ыңгай | чакангым | чакангың | чакангыңыз | чакангысы | чакангыбыз | чакангыңар | чакангыңыздар | чакангысы |
| Буйрук ыңгай | чаканайын | чакан | чаканыңыз | чакансын | чаканалы | чакангыла | чаканыңыздар | чакансын |
| Ниет ыңгай | чаканмакчымын / чаканмакмын | чаканмакчысың / чаканмаксың | чаканмакчысыз / чаканмаксыз | чаканмакчы / чаканмак | чаканмакчыбыз / чаканмакпыз | чаканмакчысыңар / чаканмаксыңар | чаканмакчысыздар / чаканмаксыздар | чаканмакчы / чаканмак |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | чаканбаймын / чаканбайм | чаканбайсың | чаканбайсыз | чаканбайт | чаканбайбыз | чаканбайсыңар | чаканбайсыздар | чаканышпайт / чаканбайт |
| Айкын өткөн чак | чаканбадым | чаканбадың | чаканбадыңыз | чаканбады | чаканбадык | чаканбадыңар | чаканбадыңыздар | чаканышпады / чаканбады |
| Жалпы өткөн чак | чаканбаганмын | чаканбагансың | чаканбагансыз | чаканбаган | чаканбаганбыз | чаканбагансыңар | чаканбагансыздар | чаканбаган |
| Капыскы өткөн чак | чаканбаптырмын | чаканбаптырсың | чаканбаптырсыз | чаканбаптыр | чаканбаптырбыз | чаканбаптырсыңар | чаканбаптырсыздар | чаканбаптыр |
| Арсар келер чак | чаканбасмын | чаканбассың | чаканбассыз | чаканбас | чаканбаспыз | — | — | чаканбас |
| Шарттуу ыңгай | чаканбасам | чаканбасаң | чаканбасаңыз | чаканбаса | чаканбасак | чаканбасаңар | чаканбасаңыздар | чаканышпаса / чаканбаса |
| Буйрук ыңгай | чаканбайын | чаканба | чаканбаңыз | чаканбасын | чаканбайлы | чаканбагыла | чаканбаңыздар | чаканбасын |
Кыймыл атоочтор Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -уу | чакануу |
| -ыш | чаканыш |
| -мак | чаканмак |
| -май | чаканмай |
| -баш | чаканбаш |
Атоочтуктар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -ган | чаканган |
| -ар | чаканар |
| -бас | чаканбас |
| -уучу | чакануучу |
| -чу | чаканчу |
Чакчылдар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -а, -й | чакана |
| -ып | чаканып |
| -ганы | чаканганы |
| -ганча | чаканганча |
| -гыча | чакангыча |
| -майынча | чаканмайынча |