Морфология › чал
чал
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | чал | чалдар |
| Родительный | чалдын | чалдардын |
| Дательный | чалга | чалдарга |
| Винительный | чалды | чалдарды |
| Местный | чалда | чалдарда |
| Исходный | чалдан | чалдардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | чалым | чалдарым |
| ты | чалың | чалдарың |
| Вы | чалыңыз | чалдарыңыз |
| он, она | чалы | чалдары |
| мы | чалыбыз | чалдарыбыз |
| вы | чалыңар | чалдарыңар |
| Вы (мн.) | чалыңыздар | чалдарыңыздар |
| они | чалы | чалдары |
| общая принадлежность (-ныкы) | чалдыкы | чалдардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чалым | чалың | чалыңыз | чалы | чалыбыз | чалыңар | чалыңыздар | чалы |
| Родительный | чалымын / чалымдын | чалыңдын / чалыңын | чалыңыздын | чалынын | чалыбыздын | чалыңардын | чалыңыздардын | чалынын |
| Дательный | чалыма | чалыңа | чалыңызга | чалына | чалыбызга | чалыңарга | чалыңыздарга | чалына |
| Винительный | чалымы / чалымды | чалыңды / чалыңы | чалыңызды | чалын | чалыбызды | чалыңарды | чалыңыздарды | чалын |
| Местный | чалымда | чалыңда | чалыңызда | чалында | чалыбызда | чалыңарда | чалыңыздарда | чалында |
| Исходный | чалымдан / чалыман | чалыңдан / чалыңан | чалыңыздан | чалынан | чалыбыздан | чалыңардан | чалыңыздардан | чалынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чалдарым | чалдарың | чалдарыңыз | чалдары | чалдарыбыз | чалдарыңар | чалдарыңыздар | чалдары |
| Родительный | чалдарымдын / чалдарымын | чалдарыңдын / чалдарыңын | чалдарыңыздын | чалдарынын | чалдарыбыздын | чалдарыңардын | чалдарыңыздардын | чалдарынын |
| Дательный | чалдарыма | чалдарыңа | чалдарыңызга | чалдарына | чалдарыбызга | чалдарыңарга | чалдарыңыздарга | чалдарына |
| Винительный | чалдарымды / чалдарымы | чалдарыңды / чалдарыңы | чалдарыңызды | чалдарын | чалдарыбызды | чалдарыңарды | чалдарыңыздарды | чалдарын |
| Местный | чалдарымда | чалдарыңда | чалдарыңызда | чалдарында | чалдарыбызда | чалдарыңарда | чалдарыңыздарда | чалдарында |
| Исходный | чалдарымдан / чалдарыман | чалдарыңдан / чалдарыңан | чалдарыңыздан | чалдарынан | чалдарыбыздан | чалдарыңардан | чалдарыңыздардан | чалдарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | чалмын | чалбыз |
| 2е лицо | чалсың | чалсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | чалсыз | чалсыздар |
| местный · 1е лицо | чалдамын | чалдабыз |
| местный · 2е лицо | чалдасың | чалдасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | чалдасыз | чалдасыздар |
| исходный · 1е лицо | чалданмын | чалданбыз |
| исходный · 2е лицо | чалдансың | чалдансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | чалдансыз | чалдансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | чал | чалдар |
| Родительный | чалдын | чалдардын |
| Дательный | чалга | чалдарга |
| Винительный | чалды | чалдарды |
| Местный | чалда | чалдарда |
| Исходный | чалдан | чалдардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | чалым | чалдарым |
| ты | чалың | чалдарың |
| Вы | чалыңыз | чалдарыңыз |
| он, она | чалы | чалдары |
| мы | чалыбыз | чалдарыбыз |
| вы | чалыңар | чалдарыңар |
| Вы (мн.) | чалыңыздар | чалдарыңыздар |
| они | чалы | чалдары |
| общая принадлежность (-ныкы) | чалдыкы | чалдардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чалым | чалың | чалыңыз | чалы | чалыбыз | чалыңар | чалыңыздар | чалы |
| Родительный | чалымын / чалымдын | чалыңдын / чалыңын | чалыңыздын | чалынын | чалыбыздын | чалыңардын | чалыңыздардын | чалынын |
| Дательный | чалыма | чалыңа | чалыңызга | чалына | чалыбызга | чалыңарга | чалыңыздарга | чалына |
| Винительный | чалымы / чалымды | чалыңды / чалыңы | чалыңызды | чалын | чалыбызды | чалыңарды | чалыңыздарды | чалын |
| Местный | чалымда | чалыңда | чалыңызда | чалында | чалыбызда | чалыңарда | чалыңыздарда | чалында |
| Исходный | чалымдан / чалыман | чалыңдан / чалыңан | чалыңыздан | чалынан | чалыбыздан | чалыңардан | чалыңыздардан | чалынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чалдарым | чалдарың | чалдарыңыз | чалдары | чалдарыбыз | чалдарыңар | чалдарыңыздар | чалдары |
| Родительный | чалдарымдын / чалдарымын | чалдарыңдын / чалдарыңын | чалдарыңыздын | чалдарынын | чалдарыбыздын | чалдарыңардын | чалдарыңыздардын | чалдарынын |
| Дательный | чалдарыма | чалдарыңа | чалдарыңызга | чалдарына | чалдарыбызга | чалдарыңарга | чалдарыңыздарга | чалдарына |
| Винительный | чалдарымды / чалдарымы | чалдарыңды / чалдарыңы | чалдарыңызды | чалдарын | чалдарыбызды | чалдарыңарды | чалдарыңыздарды | чалдарын |
| Местный | чалдарымда | чалдарыңда | чалдарыңызда | чалдарында | чалдарыбызда | чалдарыңарда | чалдарыңыздарда | чалдарында |
| Исходный | чалдарымдан / чалдарыман | чалдарыңдан / чалдарыңан | чалдарыңыздан | чалдарынан | чалдарыбыздан | чалдарыңардан | чалдарыңыздардан | чалдарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | чалмын | чалбыз |
| 2е лицо | чалсың | чалсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | чалсыз | чалсыздар |
| местный · 1е лицо | чалдамын | чалдабыз |
| местный · 2е лицо | чалдасың | чалдасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | чалдасыз | чалдасыздар |
| исходный · 1е лицо | чалданмын | чалданбыз |
| исходный · 2е лицо | чалдансың | чалдансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | чалдансыз | чалдансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | чалыраак |
чал-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | чалам / чаламын | чаласың | чаласыз | чалат | чалабыз | чаласыңар | чаласыздар | чалат / чалышат |
| Прошедшее определенное время | чалдым | чалдың | чалдыңыз | чалды | чалдык | чалдыңар | чалдыңыздар | чалды / чалышты |
| Прошедщее неопределенное время | чалганмын / чалгамын / чалгам | чалгансың | чалгансыз | чалган | чалганбыз | чалгансыңар | чалгансыздар | чалган |
| Прошедшее субъективное время | чалыптырмын / чалыпмын | чалыптырсың / чалыпсың | чалыптырсыз / чалыпсыз | чалыптыр | чалыптырбыз / чалыппыз | чалыптырсыңар / чалыпсыңар | чалыптырсыздар / чалыпсыздар | чалыптыр / чалышыптыр |
| Прошедшее длительное | чалчумун | чалчусуң | чалчусуз | чалчу | чалчубуз | чалчусуңар | чалчусуздар | чалчу |
| Неопределенное будущее время | чалармын | чаларсың | чаларсыз | чалар | чаларбыз | чаларсыңар | чаларсыздар | чалар |
| Условное наклонение | чалсам | чалсаң | чалсаңыз | чалса | чалсак | чалсаңар | чалсаңыздар | чалса / чалышса |
| Желательное наклонение | чалгым | чалгың | чалгыңыз | чалгысы | чалгыбыз | чалгыңар | чалгыңыздар | чалгысы |
| Повелительное наклонение | чалайын | чал | чалыңыз | чалсын | чалалы | чалгыла | чалыңыздар | чалсын |
| Наклонение намерения | чалмакчымын / чалмакмын | чалмакчысың / чалмаксың | чалмакчысыз / чалмаксыз | чалмак / чалмакчы | чалмакчыбыз / чалмакпыз | чалмакчысыңар / чалмаксыңар | чалмакчысыздар / чалмаксыздар | чалмак / чалмакчы |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | чалбаймын / чалбайм | чалбайсың | чалбайсыз | чалбайт | чалбайбыз | чалбайсыңар | чалбайсыздар | чалбайт / чалышпайт |
| Прошедшее определенное время | чалбадым | чалбадың | чалбадыңыз | чалбады | чалбадык | чалбадыңар | чалбадыңыздар | чалышпады / чалбады |
| Прошедщее неопределенное время | чалбаганмын | чалбагансың | чалбагансыз | чалбаган | чалбаганбыз | чалбагансыңар | чалбагансыздар | чалбаган |
| Прошедшее субъективное время | чалбаптырмын | чалбаптырсың | чалбаптырсыз | чалбаптыр | чалбаптырбыз | чалбаптырсыңар | чалбаптырсыздар | чалбаптыр |
| Неопределенное будущее время | чалбасмын | чалбассың | чалбассыз | чалбас | чалбаспыз | — | — | чалбас |
| Условное наклонение | чалбасам | чалбасаң | чалбасаңыз | чалбаса | чалбасак | чалбасаңар | чалбасаңыздар | чалышпаса / чалбаса |
| Повелительное наклонение | чалбайын | чалба | чалбаңыз | чалбасын | чалбайлы | чалбагыла | чалбаңыздар | чалбасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | чалуу |
| -ыш | чалыш |
| -мак | чалмак |
| -май | чалмай |
| -баш | чалбаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | чалган |
| -ар | чалар |
| -бас | чалбас |
| -уучу | чалуучу |
| -чу | чалчу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | чала |
| -ып | чалып |
| -ганы | чалганы |
| -ганча | чалганча |
| -гыча | чалгыча |
| -майынча | чалмайынча |