Морфология › чал
чал
Жөндөмө категориясы Эреже
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | чалым | чалдарым |
| сен | чалың | чалдарың |
| сиз | чалыңыз | чалдарыңыз |
| ал | чалы | чалдары |
| биз | чалыбыз | чалдарыбыз |
| силер | чалыңар | чалдарыңар |
| сиздер | чалыңыздар | чалдарыңыздар |
| алар | чалы | чалдары |
| жалпы таандык (-ныкы) | чалдыкы | чалдардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чалым | чалың | чалыңыз | чалы | чалыбыз | чалыңар | чалыңыздар | чалы |
| Илик | чалымын / чалымдын | чалыңдын / чалыңын | чалыңыздын | чалынын | чалыбыздын | чалыңардын | чалыңыздардын | чалынын |
| Барыш | чалыма | чалыңа | чалыңызга | чалына | чалыбызга | чалыңарга | чалыңыздарга | чалына |
| Табыш | чалымы / чалымды | чалыңды / чалыңы | чалыңызды | чалын | чалыбызды | чалыңарды | чалыңыздарды | чалын |
| Жатыш | чалымда | чалыңда | чалыңызда | чалында | чалыбызда | чалыңарда | чалыңыздарда | чалында |
| Чыгыш | чалымдан / чалыман | чалыңдан / чалыңан | чалыңыздан | чалынан | чалыбыздан | чалыңардан | чалыңыздардан | чалынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чалдарым | чалдарың | чалдарыңыз | чалдары | чалдарыбыз | чалдарыңар | чалдарыңыздар | чалдары |
| Илик | чалдарымдын / чалдарымын | чалдарыңдын / чалдарыңын | чалдарыңыздын | чалдарынын | чалдарыбыздын | чалдарыңардын | чалдарыңыздардын | чалдарынын |
| Барыш | чалдарыма | чалдарыңа | чалдарыңызга | чалдарына | чалдарыбызга | чалдарыңарга | чалдарыңыздарга | чалдарына |
| Табыш | чалдарымды / чалдарымы | чалдарыңды / чалдарыңы | чалдарыңызды | чалдарын | чалдарыбызды | чалдарыңарды | чалдарыңыздарды | чалдарын |
| Жатыш | чалдарымда | чалдарыңда | чалдарыңызда | чалдарында | чалдарыбызда | чалдарыңарда | чалдарыңыздарда | чалдарында |
| Чыгыш | чалдарымдан / чалдарыман | чалдарыңдан / чалдарыңан | чалдарыңыздан | чалдарынан | чалдарыбыздан | чалдарыңардан | чалдарыңыздардан | чалдарынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | чалмын | чалбыз |
| 2-жак | чалсың | чалсыңар |
| 2-жак (сылык) | чалсыз | чалсыздар |
| жатыш · 1-жак | чалдамын | чалдабыз |
| жатыш · 2-жак | чалдасың | чалдасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | чалдасыз | чалдасыздар |
| чыгыш · 1-жак | чалданмын | чалданбыз |
| чыгыш · 2-жак | чалдансың | чалдансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | чалдансыз | чалдансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Жөндөмө категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| Атооч | чал | чалдар |
| Илик | чалдын | чалдардын |
| Барыш | чалга | чалдарга |
| Табыш | чалды | чалдарды |
| Жатыш | чалда | чалдарда |
| Чыгыш | чалдан | чалдардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | чалым | чалдарым |
| сен | чалың | чалдарың |
| сиз | чалыңыз | чалдарыңыз |
| ал | чалы | чалдары |
| биз | чалыбыз | чалдарыбыз |
| силер | чалыңар | чалдарыңар |
| сиздер | чалыңыздар | чалдарыңыздар |
| алар | чалы | чалдары |
| жалпы таандык (-ныкы) | чалдыкы | чалдардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чалым | чалың | чалыңыз | чалы | чалыбыз | чалыңар | чалыңыздар | чалы |
| Илик | чалымын / чалымдын | чалыңдын / чалыңын | чалыңыздын | чалынын | чалыбыздын | чалыңардын | чалыңыздардын | чалынын |
| Барыш | чалыма | чалыңа | чалыңызга | чалына | чалыбызга | чалыңарга | чалыңыздарга | чалына |
| Табыш | чалымы / чалымды | чалыңды / чалыңы | чалыңызды | чалын | чалыбызды | чалыңарды | чалыңыздарды | чалын |
| Жатыш | чалымда | чалыңда | чалыңызда | чалында | чалыбызда | чалыңарда | чалыңыздарда | чалында |
| Чыгыш | чалымдан / чалыман | чалыңдан / чалыңан | чалыңыздан | чалынан | чалыбыздан | чалыңардан | чалыңыздардан | чалынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чалдарым | чалдарың | чалдарыңыз | чалдары | чалдарыбыз | чалдарыңар | чалдарыңыздар | чалдары |
| Илик | чалдарымдын / чалдарымын | чалдарыңдын / чалдарыңын | чалдарыңыздын | чалдарынын | чалдарыбыздын | чалдарыңардын | чалдарыңыздардын | чалдарынын |
| Барыш | чалдарыма | чалдарыңа | чалдарыңызга | чалдарына | чалдарыбызга | чалдарыңарга | чалдарыңыздарга | чалдарына |
| Табыш | чалдарымды / чалдарымы | чалдарыңды / чалдарыңы | чалдарыңызды | чалдарын | чалдарыбызды | чалдарыңарды | чалдарыңыздарды | чалдарын |
| Жатыш | чалдарымда | чалдарыңда | чалдарыңызда | чалдарында | чалдарыбызда | чалдарыңарда | чалдарыңыздарда | чалдарында |
| Чыгыш | чалдарымдан / чалдарыман | чалдарыңдан / чалдарыңан | чалдарыңыздан | чалдарынан | чалдарыбыздан | чалдарыңардан | чалдарыңыздардан | чалдарынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | чалмын | чалбыз |
| 2-жак | чалсың | чалсыңар |
| 2-жак (сылык) | чалсыз | чалсыздар |
| жатыш · 1-жак | чалдамын | чалдабыз |
| жатыш · 2-жак | чалдасың | чалдасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | чалдасыз | чалдасыздар |
| чыгыш · 1-жак | чалданмын | чалданбыз |
| чыгыш · 2-жак | чалдансың | чалдансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | чалдансыз | чалдансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Сын атоочтун даражалары Эреже
| Даража | |
|---|---|
| Салыштырма даража | чалыраак |
чал-
Этиштин жакталышы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | чалам / чаламын | чаласың | чаласыз | чалат | чалабыз | чаласыңар | чаласыздар | чалат / чалышат |
| Айкын өткөн чак | чалдым | чалдың | чалдыңыз | чалды | чалдык | чалдыңар | чалдыңыздар | чалды / чалышты |
| Жалпы өткөн чак | чалганмын / чалгамын / чалгам | чалгансың | чалгансыз | чалган | чалганбыз | чалгансыңар | чалгансыздар | чалган |
| Капыскы өткөн чак | чалыптырмын / чалыпмын | чалыптырсың / чалыпсың | чалыптырсыз / чалыпсыз | чалыптыр | чалыптырбыз / чалыппыз | чалыптырсыңар / чалыпсыңар | чалыптырсыздар / чалыпсыздар | чалыптыр / чалышыптыр |
| Адат өткөн чак | чалчумун | чалчусуң | чалчусуз | чалчу | чалчубуз | чалчусуңар | чалчусуздар | чалчу |
| Арсар келер чак | чалармын | чаларсың | чаларсыз | чалар | чаларбыз | чаларсыңар | чаларсыздар | чалар |
| Шарттуу ыңгай | чалсам | чалсаң | чалсаңыз | чалса | чалсак | чалсаңар | чалсаңыздар | чалса / чалышса |
| Тилек ыңгай | чалгым | чалгың | чалгыңыз | чалгысы | чалгыбыз | чалгыңар | чалгыңыздар | чалгысы |
| Буйрук ыңгай | чалайын | чал | чалыңыз | чалсын | чалалы | чалгыла | чалыңыздар | чалсын |
| Ниет ыңгай | чалмакчымын / чалмакмын | чалмакчысың / чалмаксың | чалмакчысыз / чалмаксыз | чалмак / чалмакчы | чалмакчыбыз / чалмакпыз | чалмакчысыңар / чалмаксыңар | чалмакчысыздар / чалмаксыздар | чалмак / чалмакчы |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | чалбаймын / чалбайм | чалбайсың | чалбайсыз | чалбайт | чалбайбыз | чалбайсыңар | чалбайсыздар | чалбайт / чалышпайт |
| Айкын өткөн чак | чалбадым | чалбадың | чалбадыңыз | чалбады | чалбадык | чалбадыңар | чалбадыңыздар | чалышпады / чалбады |
| Жалпы өткөн чак | чалбаганмын | чалбагансың | чалбагансыз | чалбаган | чалбаганбыз | чалбагансыңар | чалбагансыздар | чалбаган |
| Капыскы өткөн чак | чалбаптырмын | чалбаптырсың | чалбаптырсыз | чалбаптыр | чалбаптырбыз | чалбаптырсыңар | чалбаптырсыздар | чалбаптыр |
| Арсар келер чак | чалбасмын | чалбассың | чалбассыз | чалбас | чалбаспыз | — | — | чалбас |
| Шарттуу ыңгай | чалбасам | чалбасаң | чалбасаңыз | чалбаса | чалбасак | чалбасаңар | чалбасаңыздар | чалышпаса / чалбаса |
| Буйрук ыңгай | чалбайын | чалба | чалбаңыз | чалбасын | чалбайлы | чалбагыла | чалбаңыздар | чалбасын |
Кыймыл атоочтор Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -уу | чалуу |
| -ыш | чалыш |
| -мак | чалмак |
| -май | чалмай |
| -баш | чалбаш |
Атоочтуктар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -ган | чалган |
| -ар | чалар |
| -бас | чалбас |
| -уучу | чалуучу |
| -чу | чалчу |
Чакчылдар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -а, -й | чала |
| -ып | чалып |
| -ганы | чалганы |
| -ганча | чалганча |
| -гыча | чалгыча |
| -майынча | чалмайынча |