Морфология › чалгын
чалгын
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | чалгын | чалгындар |
| Родительный | чалгындын | чалгындардын |
| Дательный | чалгынга | чалгындарга |
| Винительный | чалгынды | чалгындарды |
| Местный | чалгында | чалгындарда |
| Исходный | чалгындан | чалгындардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | чалгыным | чалгындарым |
| ты | чалгының | чалгындарың |
| Вы | чалгыныңыз | чалгындарыңыз |
| он, она | чалгыны | чалгындары |
| мы | чалгыныбыз | чалгындарыбыз |
| вы | чалгыныңар | чалгындарыңар |
| Вы (мн.) | чалгыныңыздар | чалгындарыңыздар |
| они | чалгыны | чалгындары |
| общая принадлежность (-ныкы) | чалгындыкы | чалгындардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чалгыным | чалгының | чалгыныңыз | чалгыны | чалгыныбыз | чалгыныңар | чалгыныңыздар | чалгыны |
| Родительный | чалгынымдын / чалгынымын | чалгыныңдын / чалгыныңын | чалгыныңыздын | чалгынынын | чалгыныбыздын | чалгыныңардын | чалгыныңыздардын | чалгынынын |
| Дательный | чалгыныма | чалгыныңа | чалгыныңызга | чалгынына | чалгыныбызга | чалгыныңарга | чалгыныңыздарга | чалгынына |
| Винительный | чалгынымды / чалгынымы | чалгыныңды / чалгыныңы | чалгыныңызды | чалгынын | чалгыныбызды | чалгыныңарды | чалгыныңыздарды | чалгынын |
| Местный | чалгынымда | чалгыныңда | чалгыныңызда | чалгынында | чалгыныбызда | чалгыныңарда | чалгыныңыздарда | чалгынында |
| Исходный | чалгынымдан / чалгыныман | чалгыныңдан / чалгыныңан | чалгыныңыздан | чалгынынан | чалгыныбыздан | чалгыныңардан | чалгыныңыздардан | чалгынынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чалгындарым | чалгындарың | чалгындарыңыз | чалгындары | чалгындарыбыз | чалгындарыңар | чалгындарыңыздар | чалгындары |
| Родительный | чалгындарымдын / чалгындарымын | чалгындарыңдын / чалгындарыңын | чалгындарыңыздын | чалгындарынын | чалгындарыбыздын | чалгындарыңардын | чалгындарыңыздардын | чалгындарынын |
| Дательный | чалгындарыма | чалгындарыңа | чалгындарыңызга | чалгындарына | чалгындарыбызга | чалгындарыңарга | чалгындарыңыздарга | чалгындарына |
| Винительный | чалгындарымды / чалгындарымы | чалгындарыңды / чалгындарыңы | чалгындарыңызды | чалгындарын | чалгындарыбызды | чалгындарыңарды | чалгындарыңыздарды | чалгындарын |
| Местный | чалгындарымда | чалгындарыңда | чалгындарыңызда | чалгындарында | чалгындарыбызда | чалгындарыңарда | чалгындарыңыздарда | чалгындарында |
| Исходный | чалгындарымдан / чалгындарыман | чалгындарыңдан / чалгындарыңан | чалгындарыңыздан | чалгындарынан | чалгындарыбыздан | чалгындарыңардан | чалгындарыңыздардан | чалгындарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | чалгынмын | чалгынбыз |
| 2е лицо | чалгынсың | чалгынсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | чалгынсыз | чалгынсыздар |
| местный · 1е лицо | чалгындамын | чалгындабыз |
| местный · 2е лицо | чалгындасың | чалгындасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | чалгындасыз | чалгындасыздар |
| исходный · 1е лицо | чалгынданмын | чалгынданбыз |
| исходный · 2е лицо | чалгындансың | чалгындансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | чалгындансыз | чалгындансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | чалгын | чалгындар |
| Родительный | чалгындын | чалгындардын |
| Дательный | чалгынга | чалгындарга |
| Винительный | чалгынды | чалгындарды |
| Местный | чалгында | чалгындарда |
| Исходный | чалгындан | чалгындардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | чалгыным | чалгындарым |
| ты | чалгының | чалгындарың |
| Вы | чалгыныңыз | чалгындарыңыз |
| он, она | чалгыны | чалгындары |
| мы | чалгыныбыз | чалгындарыбыз |
| вы | чалгыныңар | чалгындарыңар |
| Вы (мн.) | чалгыныңыздар | чалгындарыңыздар |
| они | чалгыны | чалгындары |
| общая принадлежность (-ныкы) | чалгындыкы | чалгындардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чалгыным | чалгының | чалгыныңыз | чалгыны | чалгыныбыз | чалгыныңар | чалгыныңыздар | чалгыны |
| Родительный | чалгынымдын / чалгынымын | чалгыныңдын / чалгыныңын | чалгыныңыздын | чалгынынын | чалгыныбыздын | чалгыныңардын | чалгыныңыздардын | чалгынынын |
| Дательный | чалгыныма | чалгыныңа | чалгыныңызга | чалгынына | чалгыныбызга | чалгыныңарга | чалгыныңыздарга | чалгынына |
| Винительный | чалгынымды / чалгынымы | чалгыныңды / чалгыныңы | чалгыныңызды | чалгынын | чалгыныбызды | чалгыныңарды | чалгыныңыздарды | чалгынын |
| Местный | чалгынымда | чалгыныңда | чалгыныңызда | чалгынында | чалгыныбызда | чалгыныңарда | чалгыныңыздарда | чалгынында |
| Исходный | чалгынымдан / чалгыныман | чалгыныңдан / чалгыныңан | чалгыныңыздан | чалгынынан | чалгыныбыздан | чалгыныңардан | чалгыныңыздардан | чалгынынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чалгындарым | чалгындарың | чалгындарыңыз | чалгындары | чалгындарыбыз | чалгындарыңар | чалгындарыңыздар | чалгындары |
| Родительный | чалгындарымдын / чалгындарымын | чалгындарыңдын / чалгындарыңын | чалгындарыңыздын | чалгындарынын | чалгындарыбыздын | чалгындарыңардын | чалгындарыңыздардын | чалгындарынын |
| Дательный | чалгындарыма | чалгындарыңа | чалгындарыңызга | чалгындарына | чалгындарыбызга | чалгындарыңарга | чалгындарыңыздарга | чалгындарына |
| Винительный | чалгындарымды / чалгындарымы | чалгындарыңды / чалгындарыңы | чалгындарыңызды | чалгындарын | чалгындарыбызды | чалгындарыңарды | чалгындарыңыздарды | чалгындарын |
| Местный | чалгындарымда | чалгындарыңда | чалгындарыңызда | чалгындарында | чалгындарыбызда | чалгындарыңарда | чалгындарыңыздарда | чалгындарында |
| Исходный | чалгындарымдан / чалгындарыман | чалгындарыңдан / чалгындарыңан | чалгындарыңыздан | чалгындарынан | чалгындарыбыздан | чалгындарыңардан | чалгындарыңыздардан | чалгындарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | чалгынмын | чалгынбыз |
| 2е лицо | чалгынсың | чалгынсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | чалгынсыз | чалгынсыздар |
| местный · 1е лицо | чалгындамын | чалгындабыз |
| местный · 2е лицо | чалгындасың | чалгындасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | чалгындасыз | чалгындасыздар |
| исходный · 1е лицо | чалгынданмын | чалгынданбыз |
| исходный · 2е лицо | чалгындансың | чалгындансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | чалгындансыз | чалгындансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | чалгыныраак |
чалгын-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | чалгынамын / чалгынам | чалгынасың | чалгынасыз | чалгынат | чалгынабыз | чалгынасыңар | чалгынасыздар | чалгынышат / чалгынат |
| Прошедшее определенное время | чалгындым | чалгындың | чалгындыңыз | чалгынды | чалгындык | чалгындыңар | чалгындыңыздар | чалгынды / чалгынышты |
| Прошедщее неопределенное время | чалгынганмын / чалгынгамын / чалгынгам | чалгынгансың | чалгынгансыз | чалгынган | чалгынганбыз | чалгынгансыңар | чалгынгансыздар | чалгынган |
| Прошедшее субъективное время | чалгыныптырмын / чалгыныпмын | чалгыныптырсың / чалгыныпсың | чалгыныптырсыз / чалгыныпсыз | чалгыныптыр | чалгыныптырбыз / чалгыныппыз | чалгыныптырсыңар / чалгыныпсыңар | чалгыныптырсыздар / чалгыныпсыздар | чалгынышыптыр / чалгыныптыр |
| Прошедшее длительное | чалгынчумун | чалгынчусуң | чалгынчусуз | чалгынчу | чалгынчубуз | чалгынчусуңар | чалгынчусуздар | чалгынчу |
| Неопределенное будущее время | чалгынармын | чалгынарсың | чалгынарсыз | чалгынар | чалгынарбыз | чалгынарсыңар | чалгынарсыздар | чалгынар |
| Условное наклонение | чалгынсам | чалгынсаң | чалгынсаңыз | чалгынса | чалгынсак | чалгынсаңар | чалгынсаңыздар | чалгынышса / чалгынса |
| Желательное наклонение | чалгынгым | чалгынгың | чалгынгыңыз | чалгынгысы | чалгынгыбыз | чалгынгыңар | чалгынгыңыздар | чалгынгысы |
| Повелительное наклонение | чалгынайын | чалгын | чалгыныңыз | чалгынсын | чалгыналы | чалгынгыла | чалгыныңыздар | чалгынсын |
| Наклонение намерения | чалгынмакчымын / чалгынмакмын | чалгынмакчысың / чалгынмаксың | чалгынмакчысыз / чалгынмаксыз | чалгынмакчы / чалгынмак | чалгынмакчыбыз / чалгынмакпыз | чалгынмакчысыңар / чалгынмаксыңар | чалгынмакчысыздар / чалгынмаксыздар | чалгынмакчы / чалгынмак |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | чалгынбаймын / чалгынбайм | чалгынбайсың | чалгынбайсыз | чалгынбайт | чалгынбайбыз | чалгынбайсыңар | чалгынбайсыздар | чалгынышпайт / чалгынбайт |
| Прошедшее определенное время | чалгынбадым | чалгынбадың | чалгынбадыңыз | чалгынбады | чалгынбадык | чалгынбадыңар | чалгынбадыңыздар | чалгынышпады / чалгынбады |
| Прошедщее неопределенное время | чалгынбаганмын | чалгынбагансың | чалгынбагансыз | чалгынбаган | чалгынбаганбыз | чалгынбагансыңар | чалгынбагансыздар | чалгынбаган |
| Прошедшее субъективное время | чалгынбаптырмын | чалгынбаптырсың | чалгынбаптырсыз | чалгынбаптыр | чалгынбаптырбыз | чалгынбаптырсыңар | чалгынбаптырсыздар | чалгынбаптыр |
| Неопределенное будущее время | чалгынбасмын | чалгынбассың | чалгынбассыз | чалгынбас | чалгынбаспыз | — | — | чалгынбас |
| Условное наклонение | чалгынбасам | чалгынбасаң | чалгынбасаңыз | чалгынбаса | чалгынбасак | чалгынбасаңар | чалгынбасаңыздар | чалгынышпаса / чалгынбаса |
| Повелительное наклонение | чалгынбайын | чалгынба | чалгынбаңыз | чалгынбасын | чалгынбайлы | чалгынбагыла | чалгынбаңыздар | чалгынбасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | чалгынуу |
| -ыш | чалгыныш |
| -мак | чалгынмак |
| -май | чалгынмай |
| -баш | чалгынбаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | чалгынган |
| -ар | чалгынар |
| -бас | чалгынбас |
| -уучу | чалгынуучу |
| -чу | чалгынчу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | чалгына |
| -ып | чалгынып |
| -ганы | чалгынганы |
| -ганча | чалгынганча |
| -гыча | чалгынгыча |
| -майынча | чалгынмайынча |