Морфология › чалгын
чалгын
Жөндөмө категориясы Эреже
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | чалгыным | чалгындарым |
| сен | чалгының | чалгындарың |
| сиз | чалгыныңыз | чалгындарыңыз |
| ал | чалгыны | чалгындары |
| биз | чалгыныбыз | чалгындарыбыз |
| силер | чалгыныңар | чалгындарыңар |
| сиздер | чалгыныңыздар | чалгындарыңыздар |
| алар | чалгыны | чалгындары |
| жалпы таандык (-ныкы) | чалгындыкы | чалгындардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чалгыным | чалгының | чалгыныңыз | чалгыны | чалгыныбыз | чалгыныңар | чалгыныңыздар | чалгыны |
| Илик | чалгынымдын / чалгынымын | чалгыныңдын / чалгыныңын | чалгыныңыздын | чалгынынын | чалгыныбыздын | чалгыныңардын | чалгыныңыздардын | чалгынынын |
| Барыш | чалгыныма | чалгыныңа | чалгыныңызга | чалгынына | чалгыныбызга | чалгыныңарга | чалгыныңыздарга | чалгынына |
| Табыш | чалгынымды / чалгынымы | чалгыныңды / чалгыныңы | чалгыныңызды | чалгынын | чалгыныбызды | чалгыныңарды | чалгыныңыздарды | чалгынын |
| Жатыш | чалгынымда | чалгыныңда | чалгыныңызда | чалгынында | чалгыныбызда | чалгыныңарда | чалгыныңыздарда | чалгынында |
| Чыгыш | чалгынымдан / чалгыныман | чалгыныңдан / чалгыныңан | чалгыныңыздан | чалгынынан | чалгыныбыздан | чалгыныңардан | чалгыныңыздардан | чалгынынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чалгындарым | чалгындарың | чалгындарыңыз | чалгындары | чалгындарыбыз | чалгындарыңар | чалгындарыңыздар | чалгындары |
| Илик | чалгындарымдын / чалгындарымын | чалгындарыңдын / чалгындарыңын | чалгындарыңыздын | чалгындарынын | чалгындарыбыздын | чалгындарыңардын | чалгындарыңыздардын | чалгындарынын |
| Барыш | чалгындарыма | чалгындарыңа | чалгындарыңызга | чалгындарына | чалгындарыбызга | чалгындарыңарга | чалгындарыңыздарга | чалгындарына |
| Табыш | чалгындарымды / чалгындарымы | чалгындарыңды / чалгындарыңы | чалгындарыңызды | чалгындарын | чалгындарыбызды | чалгындарыңарды | чалгындарыңыздарды | чалгындарын |
| Жатыш | чалгындарымда | чалгындарыңда | чалгындарыңызда | чалгындарында | чалгындарыбызда | чалгындарыңарда | чалгындарыңыздарда | чалгындарында |
| Чыгыш | чалгындарымдан / чалгындарыман | чалгындарыңдан / чалгындарыңан | чалгындарыңыздан | чалгындарынан | чалгындарыбыздан | чалгындарыңардан | чалгындарыңыздардан | чалгындарынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | чалгынмын | чалгынбыз |
| 2-жак | чалгынсың | чалгынсыңар |
| 2-жак (сылык) | чалгынсыз | чалгынсыздар |
| жатыш · 1-жак | чалгындамын | чалгындабыз |
| жатыш · 2-жак | чалгындасың | чалгындасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | чалгындасыз | чалгындасыздар |
| чыгыш · 1-жак | чалгынданмын | чалгынданбыз |
| чыгыш · 2-жак | чалгындансың | чалгындансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | чалгындансыз | чалгындансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Жөндөмө категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| Атооч | чалгын | чалгындар |
| Илик | чалгындын | чалгындардын |
| Барыш | чалгынга | чалгындарга |
| Табыш | чалгынды | чалгындарды |
| Жатыш | чалгында | чалгындарда |
| Чыгыш | чалгындан | чалгындардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | чалгыным | чалгындарым |
| сен | чалгының | чалгындарың |
| сиз | чалгыныңыз | чалгындарыңыз |
| ал | чалгыны | чалгындары |
| биз | чалгыныбыз | чалгындарыбыз |
| силер | чалгыныңар | чалгындарыңар |
| сиздер | чалгыныңыздар | чалгындарыңыздар |
| алар | чалгыны | чалгындары |
| жалпы таандык (-ныкы) | чалгындыкы | чалгындардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чалгыным | чалгының | чалгыныңыз | чалгыны | чалгыныбыз | чалгыныңар | чалгыныңыздар | чалгыны |
| Илик | чалгынымдын / чалгынымын | чалгыныңдын / чалгыныңын | чалгыныңыздын | чалгынынын | чалгыныбыздын | чалгыныңардын | чалгыныңыздардын | чалгынынын |
| Барыш | чалгыныма | чалгыныңа | чалгыныңызга | чалгынына | чалгыныбызга | чалгыныңарга | чалгыныңыздарга | чалгынына |
| Табыш | чалгынымды / чалгынымы | чалгыныңды / чалгыныңы | чалгыныңызды | чалгынын | чалгыныбызды | чалгыныңарды | чалгыныңыздарды | чалгынын |
| Жатыш | чалгынымда | чалгыныңда | чалгыныңызда | чалгынында | чалгыныбызда | чалгыныңарда | чалгыныңыздарда | чалгынында |
| Чыгыш | чалгынымдан / чалгыныман | чалгыныңдан / чалгыныңан | чалгыныңыздан | чалгынынан | чалгыныбыздан | чалгыныңардан | чалгыныңыздардан | чалгынынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чалгындарым | чалгындарың | чалгындарыңыз | чалгындары | чалгындарыбыз | чалгындарыңар | чалгындарыңыздар | чалгындары |
| Илик | чалгындарымдын / чалгындарымын | чалгындарыңдын / чалгындарыңын | чалгындарыңыздын | чалгындарынын | чалгындарыбыздын | чалгындарыңардын | чалгындарыңыздардын | чалгындарынын |
| Барыш | чалгындарыма | чалгындарыңа | чалгындарыңызга | чалгындарына | чалгындарыбызга | чалгындарыңарга | чалгындарыңыздарга | чалгындарына |
| Табыш | чалгындарымды / чалгындарымы | чалгындарыңды / чалгындарыңы | чалгындарыңызды | чалгындарын | чалгындарыбызды | чалгындарыңарды | чалгындарыңыздарды | чалгындарын |
| Жатыш | чалгындарымда | чалгындарыңда | чалгындарыңызда | чалгындарында | чалгындарыбызда | чалгындарыңарда | чалгындарыңыздарда | чалгындарында |
| Чыгыш | чалгындарымдан / чалгындарыман | чалгындарыңдан / чалгындарыңан | чалгындарыңыздан | чалгындарынан | чалгындарыбыздан | чалгындарыңардан | чалгындарыңыздардан | чалгындарынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | чалгынмын | чалгынбыз |
| 2-жак | чалгынсың | чалгынсыңар |
| 2-жак (сылык) | чалгынсыз | чалгынсыздар |
| жатыш · 1-жак | чалгындамын | чалгындабыз |
| жатыш · 2-жак | чалгындасың | чалгындасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | чалгындасыз | чалгындасыздар |
| чыгыш · 1-жак | чалгынданмын | чалгынданбыз |
| чыгыш · 2-жак | чалгындансың | чалгындансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | чалгындансыз | чалгындансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Сын атоочтун даражалары Эреже
| Даража | |
|---|---|
| Салыштырма даража | чалгыныраак |
чалгын-
Этиштин жакталышы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | чалгынамын / чалгынам | чалгынасың | чалгынасыз | чалгынат | чалгынабыз | чалгынасыңар | чалгынасыздар | чалгынышат / чалгынат |
| Айкын өткөн чак | чалгындым | чалгындың | чалгындыңыз | чалгынды | чалгындык | чалгындыңар | чалгындыңыздар | чалгынды / чалгынышты |
| Жалпы өткөн чак | чалгынганмын / чалгынгамын / чалгынгам | чалгынгансың | чалгынгансыз | чалгынган | чалгынганбыз | чалгынгансыңар | чалгынгансыздар | чалгынган |
| Капыскы өткөн чак | чалгыныптырмын / чалгыныпмын | чалгыныптырсың / чалгыныпсың | чалгыныптырсыз / чалгыныпсыз | чалгыныптыр | чалгыныптырбыз / чалгыныппыз | чалгыныптырсыңар / чалгыныпсыңар | чалгыныптырсыздар / чалгыныпсыздар | чалгынышыптыр / чалгыныптыр |
| Адат өткөн чак | чалгынчумун | чалгынчусуң | чалгынчусуз | чалгынчу | чалгынчубуз | чалгынчусуңар | чалгынчусуздар | чалгынчу |
| Арсар келер чак | чалгынармын | чалгынарсың | чалгынарсыз | чалгынар | чалгынарбыз | чалгынарсыңар | чалгынарсыздар | чалгынар |
| Шарттуу ыңгай | чалгынсам | чалгынсаң | чалгынсаңыз | чалгынса | чалгынсак | чалгынсаңар | чалгынсаңыздар | чалгынышса / чалгынса |
| Тилек ыңгай | чалгынгым | чалгынгың | чалгынгыңыз | чалгынгысы | чалгынгыбыз | чалгынгыңар | чалгынгыңыздар | чалгынгысы |
| Буйрук ыңгай | чалгынайын | чалгын | чалгыныңыз | чалгынсын | чалгыналы | чалгынгыла | чалгыныңыздар | чалгынсын |
| Ниет ыңгай | чалгынмакчымын / чалгынмакмын | чалгынмакчысың / чалгынмаксың | чалгынмакчысыз / чалгынмаксыз | чалгынмакчы / чалгынмак | чалгынмакчыбыз / чалгынмакпыз | чалгынмакчысыңар / чалгынмаксыңар | чалгынмакчысыздар / чалгынмаксыздар | чалгынмакчы / чалгынмак |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | чалгынбаймын / чалгынбайм | чалгынбайсың | чалгынбайсыз | чалгынбайт | чалгынбайбыз | чалгынбайсыңар | чалгынбайсыздар | чалгынышпайт / чалгынбайт |
| Айкын өткөн чак | чалгынбадым | чалгынбадың | чалгынбадыңыз | чалгынбады | чалгынбадык | чалгынбадыңар | чалгынбадыңыздар | чалгынышпады / чалгынбады |
| Жалпы өткөн чак | чалгынбаганмын | чалгынбагансың | чалгынбагансыз | чалгынбаган | чалгынбаганбыз | чалгынбагансыңар | чалгынбагансыздар | чалгынбаган |
| Капыскы өткөн чак | чалгынбаптырмын | чалгынбаптырсың | чалгынбаптырсыз | чалгынбаптыр | чалгынбаптырбыз | чалгынбаптырсыңар | чалгынбаптырсыздар | чалгынбаптыр |
| Арсар келер чак | чалгынбасмын | чалгынбассың | чалгынбассыз | чалгынбас | чалгынбаспыз | — | — | чалгынбас |
| Шарттуу ыңгай | чалгынбасам | чалгынбасаң | чалгынбасаңыз | чалгынбаса | чалгынбасак | чалгынбасаңар | чалгынбасаңыздар | чалгынышпаса / чалгынбаса |
| Буйрук ыңгай | чалгынбайын | чалгынба | чалгынбаңыз | чалгынбасын | чалгынбайлы | чалгынбагыла | чалгынбаңыздар | чалгынбасын |
Кыймыл атоочтор Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -уу | чалгынуу |
| -ыш | чалгыныш |
| -мак | чалгынмак |
| -май | чалгынмай |
| -баш | чалгынбаш |
Атоочтуктар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -ган | чалгынган |
| -ар | чалгынар |
| -бас | чалгынбас |
| -уучу | чалгынуучу |
| -чу | чалгынчу |
Чакчылдар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -а, -й | чалгына |
| -ып | чалгынып |
| -ганы | чалгынганы |
| -ганча | чалгынганча |
| -гыча | чалгынгыча |
| -майынча | чалгынмайынча |