Морфология › чалыш
чалыш
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | чалыш | чалыштар |
| Родительный | чалыштын | чалыштардын |
| Дательный | чалышка | чалыштарга |
| Винительный | чалышты | чалыштарды |
| Местный | чалышта | чалыштарда |
| Исходный | чалыштан | чалыштардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | чалышым | чалыштарым |
| ты | чалышың | чалыштарың |
| Вы | чалышыңыз | чалыштарыңыз |
| он, она | чалышы | чалыштары |
| мы | чалышыбыз | чалыштарыбыз |
| вы | чалышыңар | чалыштарыңар |
| Вы (мн.) | чалышыңыздар | чалыштарыңыздар |
| они | чалышы | чалыштары |
| общая принадлежность (-ныкы) | чалыштыкы | чалыштардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чалышым | чалышың | чалышыңыз | чалышы | чалышыбыз | чалышыңар | чалышыңыздар | чалышы |
| Родительный | чалышымдын / чалышымын | чалышыңдын / чалышыңын | чалышыңыздын | чалышынын | чалышыбыздын | чалышыңардын | чалышыңыздардын | чалышынын |
| Дательный | чалышыма | чалышыңа | чалышыңызга | чалышына | чалышыбызга | чалышыңарга | чалышыңыздарга | чалышына |
| Винительный | чалышымды / чалышымы | чалышыңды / чалышыңы | чалышыңызды | чалышын | чалышыбызды | чалышыңарды | чалышыңыздарды | чалышын |
| Местный | чалышымда | чалышыңда | чалышыңызда | чалышында | чалышыбызда | чалышыңарда | чалышыңыздарда | чалышында |
| Исходный | чалышымдан / чалышыман | чалышыңдан / чалышыңан | чалышыңыздан | чалышынан | чалышыбыздан | чалышыңардан | чалышыңыздардан | чалышынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чалыштарым | чалыштарың | чалыштарыңыз | чалыштары | чалыштарыбыз | чалыштарыңар | чалыштарыңыздар | чалыштары |
| Родительный | чалыштарымдын / чалыштарымын | чалыштарыңдын / чалыштарыңын | чалыштарыңыздын | чалыштарынын | чалыштарыбыздын | чалыштарыңардын | чалыштарыңыздардын | чалыштарынын |
| Дательный | чалыштарыма | чалыштарыңа | чалыштарыңызга | чалыштарына | чалыштарыбызга | чалыштарыңарга | чалыштарыңыздарга | чалыштарына |
| Винительный | чалыштарымды / чалыштарымы | чалыштарыңды / чалыштарыңы | чалыштарыңызды | чалыштарын | чалыштарыбызды | чалыштарыңарды | чалыштарыңыздарды | чалыштарын |
| Местный | чалыштарымда | чалыштарыңда | чалыштарыңызда | чалыштарында | чалыштарыбызда | чалыштарыңарда | чалыштарыңыздарда | чалыштарында |
| Исходный | чалыштарымдан / чалыштарыман | чалыштарыңдан / чалыштарыңан | чалыштарыңыздан | чалыштарынан | чалыштарыбыздан | чалыштарыңардан | чалыштарыңыздардан | чалыштарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | чалышмын | чалышпыз |
| 2е лицо | чалышсың | чалышсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | чалышсыз | чалышсыздар |
| местный · 1е лицо | чалыштамын | чалыштабыз |
| местный · 2е лицо | чалыштасың | чалыштасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | чалыштасыз | чалыштасыздар |
| исходный · 1е лицо | чалыштанмын | чалыштанбыз |
| исходный · 2е лицо | чалыштансың | чалыштансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | чалыштансыз | чалыштансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | чалыш | чалыштар |
| Родительный | чалыштын | чалыштардын |
| Дательный | чалышка | чалыштарга |
| Винительный | чалышты | чалыштарды |
| Местный | чалышта | чалыштарда |
| Исходный | чалыштан | чалыштардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | чалышым | чалыштарым |
| ты | чалышың | чалыштарың |
| Вы | чалышыңыз | чалыштарыңыз |
| он, она | чалышы | чалыштары |
| мы | чалышыбыз | чалыштарыбыз |
| вы | чалышыңар | чалыштарыңар |
| Вы (мн.) | чалышыңыздар | чалыштарыңыздар |
| они | чалышы | чалыштары |
| общая принадлежность (-ныкы) | чалыштыкы | чалыштардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чалышым | чалышың | чалышыңыз | чалышы | чалышыбыз | чалышыңар | чалышыңыздар | чалышы |
| Родительный | чалышымдын / чалышымын | чалышыңдын / чалышыңын | чалышыңыздын | чалышынын | чалышыбыздын | чалышыңардын | чалышыңыздардын | чалышынын |
| Дательный | чалышыма | чалышыңа | чалышыңызга | чалышына | чалышыбызга | чалышыңарга | чалышыңыздарга | чалышына |
| Винительный | чалышымды / чалышымы | чалышыңды / чалышыңы | чалышыңызды | чалышын | чалышыбызды | чалышыңарды | чалышыңыздарды | чалышын |
| Местный | чалышымда | чалышыңда | чалышыңызда | чалышында | чалышыбызда | чалышыңарда | чалышыңыздарда | чалышында |
| Исходный | чалышымдан / чалышыман | чалышыңдан / чалышыңан | чалышыңыздан | чалышынан | чалышыбыздан | чалышыңардан | чалышыңыздардан | чалышынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | чалыштарым | чалыштарың | чалыштарыңыз | чалыштары | чалыштарыбыз | чалыштарыңар | чалыштарыңыздар | чалыштары |
| Родительный | чалыштарымдын / чалыштарымын | чалыштарыңдын / чалыштарыңын | чалыштарыңыздын | чалыштарынын | чалыштарыбыздын | чалыштарыңардын | чалыштарыңыздардын | чалыштарынын |
| Дательный | чалыштарыма | чалыштарыңа | чалыштарыңызга | чалыштарына | чалыштарыбызга | чалыштарыңарга | чалыштарыңыздарга | чалыштарына |
| Винительный | чалыштарымды / чалыштарымы | чалыштарыңды / чалыштарыңы | чалыштарыңызды | чалыштарын | чалыштарыбызды | чалыштарыңарды | чалыштарыңыздарды | чалыштарын |
| Местный | чалыштарымда | чалыштарыңда | чалыштарыңызда | чалыштарында | чалыштарыбызда | чалыштарыңарда | чалыштарыңыздарда | чалыштарында |
| Исходный | чалыштарымдан / чалыштарыман | чалыштарыңдан / чалыштарыңан | чалыштарыңыздан | чалыштарынан | чалыштарыбыздан | чалыштарыңардан | чалыштарыңыздардан | чалыштарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | чалышмын | чалышпыз |
| 2е лицо | чалышсың | чалышсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | чалышсыз | чалышсыздар |
| местный · 1е лицо | чалыштамын | чалыштабыз |
| местный · 2е лицо | чалыштасың | чалыштасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | чалыштасыз | чалыштасыздар |
| исходный · 1е лицо | чалыштанмын | чалыштанбыз |
| исходный · 2е лицо | чалыштансың | чалыштансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | чалыштансыз | чалыштансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | чалышыраак |
чалыш-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | чалышамын / чалышам | чалышасың | чалышасыз | чалышат | чалышабыз | чалышасыңар | чалышасыздар | чалышышат / чалышат |
| Прошедшее определенное время | чалыштым | чалыштың | чалыштыңыз | чалышты | чалыштык | чалыштыңар | чалыштыңыздар | чалышты / чалышышты |
| Прошедщее неопределенное время | чалышканмын / чалышкамын / чалышкам | чалышкансың | чалышкансыз | чалышкан | чалышканбыз | чалышкансыңар | чалышкансыздар | чалышкан |
| Прошедшее субъективное время | чалышыптырмын / чалышыпмын | чалышыптырсың / чалышыпсың | чалышыптырсыз / чалышыпсыз | чалышыптыр | чалышыптырбыз / чалышыппыз | чалышыптырсыңар / чалышыпсыңар | чалышыптырсыздар / чалышыпсыздар | чалышышыптыр / чалышыптыр |
| Прошедшее длительное | чалышчумун | чалышчусуң | чалышчусуз | чалышчу | чалышчубуз | чалышчусуңар | чалышчусуздар | чалышчу |
| Неопределенное будущее время | чалышармын | чалышарсың | чалышарсыз | чалышар | чалышарбыз | чалышарсыңар | чалышарсыздар | чалышар |
| Условное наклонение | чалышсам | чалышсаң | чалышсаңыз | чалышса | чалышсак | чалышсаңар | чалышсаңыздар | чалышышса / чалышса |
| Желательное наклонение | чалышкым | чалышкың | чалышкыңыз | чалышкысы | чалышкыбыз | чалышкыңар | чалышкыңыздар | чалышкысы |
| Повелительное наклонение | чалышайын | чалыш | чалышыңыз | чалышсын | чалышалы | чалышкыла | чалышыңыздар | чалышсын |
| Наклонение намерения | чалышмакчымын / чалышмакмын | чалышмакчысың / чалышмаксың | чалышмакчысыз / чалышмаксыз | чалышмакчы / чалышмак | чалышмакчыбыз / чалышмакпыз | чалышмакчысыңар / чалышмаксыңар | чалышмакчысыздар / чалышмаксыздар | чалышмакчы / чалышмак |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | чалышпаймын / чалышпайм | чалышпайсың | чалышпайсыз | чалышпайт | чалышпайбыз | чалышпайсыңар | чалышпайсыздар | чалышышпайт / чалышпайт |
| Прошедшее определенное время | чалышпадым | чалышпадың | чалышпадыңыз | чалышпады | чалышпадык | чалышпадыңар | чалышпадыңыздар | чалышпады / чалышышпады |
| Прошедщее неопределенное время | чалышпаганмын | чалышпагансың | чалышпагансыз | чалышпаган | чалышпаганбыз | чалышпагансыңар | чалышпагансыздар | чалышпаган |
| Прошедшее субъективное время | чалышпаптырмын | чалышпаптырсың | чалышпаптырсыз | чалышпаптыр | чалышпаптырбыз | чалышпаптырсыңар | чалышпаптырсыздар | чалышпаптыр |
| Неопределенное будущее время | чалышпасмын | чалышпассың | чалышпассыз | чалышпас | чалышпаспыз | — | — | чалышпас |
| Условное наклонение | чалышпасам | чалышпасаң | чалышпасаңыз | чалышпаса | чалышпасак | чалышпасаңар | чалышпасаңыздар | чалышышпаса / чалышпаса |
| Повелительное наклонение | чалышпайын | чалышпа | чалышпаңыз | чалышпасын | чалышпайлы | чалышпагыла | чалышпаңыздар | чалышпасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | чалышуу |
| -ыш | чалышыш |
| -мак | чалышмак |
| -май | чалышмай |
| -баш | чалышпаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | чалышкан |
| -ар | чалышар |
| -бас | чалышпас |
| -уучу | чалышуучу |
| -чу | чалышчу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | чалыша |
| -ып | чалышып |
| -ганы | чалышканы |
| -ганча | чалышканча |
| -гыча | чалышкыча |
| -майынча | чалышмайынча |