Морфология › чалыш
чалыш
Жөндөмө категориясы Эреже
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | чалышым | чалыштарым |
| сен | чалышың | чалыштарың |
| сиз | чалышыңыз | чалыштарыңыз |
| ал | чалышы | чалыштары |
| биз | чалышыбыз | чалыштарыбыз |
| силер | чалышыңар | чалыштарыңар |
| сиздер | чалышыңыздар | чалыштарыңыздар |
| алар | чалышы | чалыштары |
| жалпы таандык (-ныкы) | чалыштыкы | чалыштардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чалышым | чалышың | чалышыңыз | чалышы | чалышыбыз | чалышыңар | чалышыңыздар | чалышы |
| Илик | чалышымдын / чалышымын | чалышыңдын / чалышыңын | чалышыңыздын | чалышынын | чалышыбыздын | чалышыңардын | чалышыңыздардын | чалышынын |
| Барыш | чалышыма | чалышыңа | чалышыңызга | чалышына | чалышыбызга | чалышыңарга | чалышыңыздарга | чалышына |
| Табыш | чалышымды / чалышымы | чалышыңды / чалышыңы | чалышыңызды | чалышын | чалышыбызды | чалышыңарды | чалышыңыздарды | чалышын |
| Жатыш | чалышымда | чалышыңда | чалышыңызда | чалышында | чалышыбызда | чалышыңарда | чалышыңыздарда | чалышында |
| Чыгыш | чалышымдан / чалышыман | чалышыңдан / чалышыңан | чалышыңыздан | чалышынан | чалышыбыздан | чалышыңардан | чалышыңыздардан | чалышынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чалыштарым | чалыштарың | чалыштарыңыз | чалыштары | чалыштарыбыз | чалыштарыңар | чалыштарыңыздар | чалыштары |
| Илик | чалыштарымдын / чалыштарымын | чалыштарыңдын / чалыштарыңын | чалыштарыңыздын | чалыштарынын | чалыштарыбыздын | чалыштарыңардын | чалыштарыңыздардын | чалыштарынын |
| Барыш | чалыштарыма | чалыштарыңа | чалыштарыңызга | чалыштарына | чалыштарыбызга | чалыштарыңарга | чалыштарыңыздарга | чалыштарына |
| Табыш | чалыштарымды / чалыштарымы | чалыштарыңды / чалыштарыңы | чалыштарыңызды | чалыштарын | чалыштарыбызды | чалыштарыңарды | чалыштарыңыздарды | чалыштарын |
| Жатыш | чалыштарымда | чалыштарыңда | чалыштарыңызда | чалыштарында | чалыштарыбызда | чалыштарыңарда | чалыштарыңыздарда | чалыштарында |
| Чыгыш | чалыштарымдан / чалыштарыман | чалыштарыңдан / чалыштарыңан | чалыштарыңыздан | чалыштарынан | чалыштарыбыздан | чалыштарыңардан | чалыштарыңыздардан | чалыштарынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | чалышмын | чалышпыз |
| 2-жак | чалышсың | чалышсыңар |
| 2-жак (сылык) | чалышсыз | чалышсыздар |
| жатыш · 1-жак | чалыштамын | чалыштабыз |
| жатыш · 2-жак | чалыштасың | чалыштасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | чалыштасыз | чалыштасыздар |
| чыгыш · 1-жак | чалыштанмын | чалыштанбыз |
| чыгыш · 2-жак | чалыштансың | чалыштансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | чалыштансыз | чалыштансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Жөндөмө категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| Атооч | чалыш | чалыштар |
| Илик | чалыштын | чалыштардын |
| Барыш | чалышка | чалыштарга |
| Табыш | чалышты | чалыштарды |
| Жатыш | чалышта | чалыштарда |
| Чыгыш | чалыштан | чалыштардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | чалышым | чалыштарым |
| сен | чалышың | чалыштарың |
| сиз | чалышыңыз | чалыштарыңыз |
| ал | чалышы | чалыштары |
| биз | чалышыбыз | чалыштарыбыз |
| силер | чалышыңар | чалыштарыңар |
| сиздер | чалышыңыздар | чалыштарыңыздар |
| алар | чалышы | чалыштары |
| жалпы таандык (-ныкы) | чалыштыкы | чалыштардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чалышым | чалышың | чалышыңыз | чалышы | чалышыбыз | чалышыңар | чалышыңыздар | чалышы |
| Илик | чалышымдын / чалышымын | чалышыңдын / чалышыңын | чалышыңыздын | чалышынын | чалышыбыздын | чалышыңардын | чалышыңыздардын | чалышынын |
| Барыш | чалышыма | чалышыңа | чалышыңызга | чалышына | чалышыбызга | чалышыңарга | чалышыңыздарга | чалышына |
| Табыш | чалышымды / чалышымы | чалышыңды / чалышыңы | чалышыңызды | чалышын | чалышыбызды | чалышыңарды | чалышыңыздарды | чалышын |
| Жатыш | чалышымда | чалышыңда | чалышыңызда | чалышында | чалышыбызда | чалышыңарда | чалышыңыздарда | чалышында |
| Чыгыш | чалышымдан / чалышыман | чалышыңдан / чалышыңан | чалышыңыздан | чалышынан | чалышыбыздан | чалышыңардан | чалышыңыздардан | чалышынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | чалыштарым | чалыштарың | чалыштарыңыз | чалыштары | чалыштарыбыз | чалыштарыңар | чалыштарыңыздар | чалыштары |
| Илик | чалыштарымдын / чалыштарымын | чалыштарыңдын / чалыштарыңын | чалыштарыңыздын | чалыштарынын | чалыштарыбыздын | чалыштарыңардын | чалыштарыңыздардын | чалыштарынын |
| Барыш | чалыштарыма | чалыштарыңа | чалыштарыңызга | чалыштарына | чалыштарыбызга | чалыштарыңарга | чалыштарыңыздарга | чалыштарына |
| Табыш | чалыштарымды / чалыштарымы | чалыштарыңды / чалыштарыңы | чалыштарыңызды | чалыштарын | чалыштарыбызды | чалыштарыңарды | чалыштарыңыздарды | чалыштарын |
| Жатыш | чалыштарымда | чалыштарыңда | чалыштарыңызда | чалыштарында | чалыштарыбызда | чалыштарыңарда | чалыштарыңыздарда | чалыштарында |
| Чыгыш | чалыштарымдан / чалыштарыман | чалыштарыңдан / чалыштарыңан | чалыштарыңыздан | чалыштарынан | чалыштарыбыздан | чалыштарыңардан | чалыштарыңыздардан | чалыштарынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | чалышмын | чалышпыз |
| 2-жак | чалышсың | чалышсыңар |
| 2-жак (сылык) | чалышсыз | чалышсыздар |
| жатыш · 1-жак | чалыштамын | чалыштабыз |
| жатыш · 2-жак | чалыштасың | чалыштасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | чалыштасыз | чалыштасыздар |
| чыгыш · 1-жак | чалыштанмын | чалыштанбыз |
| чыгыш · 2-жак | чалыштансың | чалыштансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | чалыштансыз | чалыштансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Сын атоочтун даражалары Эреже
| Даража | |
|---|---|
| Салыштырма даража | чалышыраак |
чалыш-
Этиштин жакталышы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | чалышамын / чалышам | чалышасың | чалышасыз | чалышат | чалышабыз | чалышасыңар | чалышасыздар | чалышышат / чалышат |
| Айкын өткөн чак | чалыштым | чалыштың | чалыштыңыз | чалышты | чалыштык | чалыштыңар | чалыштыңыздар | чалышты / чалышышты |
| Жалпы өткөн чак | чалышканмын / чалышкамын / чалышкам | чалышкансың | чалышкансыз | чалышкан | чалышканбыз | чалышкансыңар | чалышкансыздар | чалышкан |
| Капыскы өткөн чак | чалышыптырмын / чалышыпмын | чалышыптырсың / чалышыпсың | чалышыптырсыз / чалышыпсыз | чалышыптыр | чалышыптырбыз / чалышыппыз | чалышыптырсыңар / чалышыпсыңар | чалышыптырсыздар / чалышыпсыздар | чалышышыптыр / чалышыптыр |
| Адат өткөн чак | чалышчумун | чалышчусуң | чалышчусуз | чалышчу | чалышчубуз | чалышчусуңар | чалышчусуздар | чалышчу |
| Арсар келер чак | чалышармын | чалышарсың | чалышарсыз | чалышар | чалышарбыз | чалышарсыңар | чалышарсыздар | чалышар |
| Шарттуу ыңгай | чалышсам | чалышсаң | чалышсаңыз | чалышса | чалышсак | чалышсаңар | чалышсаңыздар | чалышышса / чалышса |
| Тилек ыңгай | чалышкым | чалышкың | чалышкыңыз | чалышкысы | чалышкыбыз | чалышкыңар | чалышкыңыздар | чалышкысы |
| Буйрук ыңгай | чалышайын | чалыш | чалышыңыз | чалышсын | чалышалы | чалышкыла | чалышыңыздар | чалышсын |
| Ниет ыңгай | чалышмакчымын / чалышмакмын | чалышмакчысың / чалышмаксың | чалышмакчысыз / чалышмаксыз | чалышмакчы / чалышмак | чалышмакчыбыз / чалышмакпыз | чалышмакчысыңар / чалышмаксыңар | чалышмакчысыздар / чалышмаксыздар | чалышмакчы / чалышмак |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | чалышпаймын / чалышпайм | чалышпайсың | чалышпайсыз | чалышпайт | чалышпайбыз | чалышпайсыңар | чалышпайсыздар | чалышышпайт / чалышпайт |
| Айкын өткөн чак | чалышпадым | чалышпадың | чалышпадыңыз | чалышпады | чалышпадык | чалышпадыңар | чалышпадыңыздар | чалышпады / чалышышпады |
| Жалпы өткөн чак | чалышпаганмын | чалышпагансың | чалышпагансыз | чалышпаган | чалышпаганбыз | чалышпагансыңар | чалышпагансыздар | чалышпаган |
| Капыскы өткөн чак | чалышпаптырмын | чалышпаптырсың | чалышпаптырсыз | чалышпаптыр | чалышпаптырбыз | чалышпаптырсыңар | чалышпаптырсыздар | чалышпаптыр |
| Арсар келер чак | чалышпасмын | чалышпассың | чалышпассыз | чалышпас | чалышпаспыз | — | — | чалышпас |
| Шарттуу ыңгай | чалышпасам | чалышпасаң | чалышпасаңыз | чалышпаса | чалышпасак | чалышпасаңар | чалышпасаңыздар | чалышышпаса / чалышпаса |
| Буйрук ыңгай | чалышпайын | чалышпа | чалышпаңыз | чалышпасын | чалышпайлы | чалышпагыла | чалышпаңыздар | чалышпасын |
Кыймыл атоочтор Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -уу | чалышуу |
| -ыш | чалышыш |
| -мак | чалышмак |
| -май | чалышмай |
| -баш | чалышпаш |
Атоочтуктар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -ган | чалышкан |
| -ар | чалышар |
| -бас | чалышпас |
| -уучу | чалышуучу |
| -чу | чалышчу |
Чакчылдар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -а, -й | чалыша |
| -ып | чалышып |
| -ганы | чалышканы |
| -ганча | чалышканча |
| -гыча | чалышкыча |
| -майынча | чалышмайынча |