Морфология › кан
кан
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | кан | кандар |
| Родительный | кандын | кандардын |
| Дательный | канга | кандарга |
| Винительный | канды | кандарды |
| Местный | канда | кандарда |
| Исходный | кандан | кандардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | каным | кандарым |
| ты | каның | кандарың |
| Вы | каныңыз | кандарыңыз |
| он, она | каны | кандары |
| мы | каныбыз | кандарыбыз |
| вы | каныңар | кандарыңар |
| Вы (мн.) | каныңыздар | кандарыңыздар |
| они | каны | кандары |
| общая принадлежность (-ныкы) | кандыкы | кандардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | каным | каның | каныңыз | каны | каныбыз | каныңар | каныңыздар | каны |
| Родительный | канымдын / канымын | каныңдын / каныңын | каныңыздын | канынын | каныбыздын | каныңардын | каныңыздардын | канынын |
| Дательный | каныма | каныңа | каныңызга | канына | каныбызга | каныңарга | каныңыздарга | канына |
| Винительный | канымды / канымы | каныңды / каныңы | каныңызды | канын | каныбызды | каныңарды | каныңыздарды | канын |
| Местный | канымда | каныңда | каныңызда | канында | каныбызда | каныңарда | каныңыздарда | канында |
| Исходный | канымдан / каныман | каныңдан / каныңан | каныңыздан | канынан | каныбыздан | каныңардан | каныңыздардан | канынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | кандарым | кандарың | кандарыңыз | кандары | кандарыбыз | кандарыңар | кандарыңыздар | кандары |
| Родительный | кандарымдын / кандарымын | кандарыңдын / кандарыңын | кандарыңыздын | кандарынын | кандарыбыздын | кандарыңардын | кандарыңыздардын | кандарынын |
| Дательный | кандарыма | кандарыңа | кандарыңызга | кандарына | кандарыбызга | кандарыңарга | кандарыңыздарга | кандарына |
| Винительный | кандарымды / кандарымы | кандарыңды / кандарыңы | кандарыңызды | кандарын | кандарыбызды | кандарыңарды | кандарыңыздарды | кандарын |
| Местный | кандарымда | кандарыңда | кандарыңызда | кандарында | кандарыбызда | кандарыңарда | кандарыңыздарда | кандарында |
| Исходный | кандарымдан / кандарыман | кандарыңдан / кандарыңан | кандарыңыздан | кандарынан | кандарыбыздан | кандарыңардан | кандарыңыздардан | кандарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | канмын | канбыз |
| 2е лицо | кансың | кансыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | кансыз | кансыздар |
| местный · 1е лицо | кандамын | кандабыз |
| местный · 2е лицо | кандасың | кандасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | кандасыз | кандасыздар |
| исходный · 1е лицо | канданмын | канданбыз |
| исходный · 2е лицо | кандансың | кандансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | кандансыз | кандансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | кан | кандар |
| Родительный | кандын | кандардын |
| Дательный | канга | кандарга |
| Винительный | канды | кандарды |
| Местный | канда | кандарда |
| Исходный | кандан | кандардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | каным | кандарым |
| ты | каның | кандарың |
| Вы | каныңыз | кандарыңыз |
| он, она | каны | кандары |
| мы | каныбыз | кандарыбыз |
| вы | каныңар | кандарыңар |
| Вы (мн.) | каныңыздар | кандарыңыздар |
| они | каны | кандары |
| общая принадлежность (-ныкы) | кандыкы | кандардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | каным | каның | каныңыз | каны | каныбыз | каныңар | каныңыздар | каны |
| Родительный | канымдын / канымын | каныңдын / каныңын | каныңыздын | канынын | каныбыздын | каныңардын | каныңыздардын | канынын |
| Дательный | каныма | каныңа | каныңызга | канына | каныбызга | каныңарга | каныңыздарга | канына |
| Винительный | канымды / канымы | каныңды / каныңы | каныңызды | канын | каныбызды | каныңарды | каныңыздарды | канын |
| Местный | канымда | каныңда | каныңызда | канында | каныбызда | каныңарда | каныңыздарда | канында |
| Исходный | канымдан / каныман | каныңдан / каныңан | каныңыздан | канынан | каныбыздан | каныңардан | каныңыздардан | канынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | кандарым | кандарың | кандарыңыз | кандары | кандарыбыз | кандарыңар | кандарыңыздар | кандары |
| Родительный | кандарымдын / кандарымын | кандарыңдын / кандарыңын | кандарыңыздын | кандарынын | кандарыбыздын | кандарыңардын | кандарыңыздардын | кандарынын |
| Дательный | кандарыма | кандарыңа | кандарыңызга | кандарына | кандарыбызга | кандарыңарга | кандарыңыздарга | кандарына |
| Винительный | кандарымды / кандарымы | кандарыңды / кандарыңы | кандарыңызды | кандарын | кандарыбызды | кандарыңарды | кандарыңыздарды | кандарын |
| Местный | кандарымда | кандарыңда | кандарыңызда | кандарында | кандарыбызда | кандарыңарда | кандарыңыздарда | кандарында |
| Исходный | кандарымдан / кандарыман | кандарыңдан / кандарыңан | кандарыңыздан | кандарынан | кандарыбыздан | кандарыңардан | кандарыңыздардан | кандарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | канмын | канбыз |
| 2е лицо | кансың | кансыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | кансыз | кансыздар |
| местный · 1е лицо | кандамын | кандабыз |
| местный · 2е лицо | кандасың | кандасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | кандасыз | кандасыздар |
| исходный · 1е лицо | канданмын | канданбыз |
| исходный · 2е лицо | кандансың | кандансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | кандансыз | кандансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | каныраак |
кан-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | канамын / канам | канасың | канасыз | канат | канабыз | канасыңар | канасыздар | канат / канышат |
| Прошедшее определенное время | кандым | кандың | кандыңыз | канды | кандык | кандыңар | кандыңыздар | канды / канышты |
| Прошедщее неопределенное время | канганмын / кангамын / кангам | кангансың | кангансыз | канган | канганбыз | кангансыңар | кангансыздар | канган |
| Прошедшее субъективное время | каныптырмын / каныпмын | каныптырсың / каныпсың | каныптырсыз / каныпсыз | каныптыр | каныптырбыз / каныппыз | каныптырсыңар / каныпсыңар | каныптырсыздар / каныпсыздар | канышыптыр / каныптыр |
| Прошедшее длительное | канчумун | канчусуң | канчусуз | канчу | канчубуз | канчусуңар | канчусуздар | канчу |
| Неопределенное будущее время | канармын | канарсың | канарсыз | канар | канарбыз | канарсыңар | канарсыздар | канар |
| Условное наклонение | кансам | кансаң | кансаңыз | канса | кансак | кансаңар | кансаңыздар | канышса / канса |
| Желательное наклонение | кангым | кангың | кангыңыз | кангысы | кангыбыз | кангыңар | кангыңыздар | кангысы |
| Повелительное наклонение | канайын | кан | каныңыз | кансын | каналы | кангыла | каныңыздар | кансын |
| Наклонение намерения | канмакчымын / канмакмын | канмакчысың / канмаксың | канмакчысыз / канмаксыз | канмакчы / канмак | канмакчыбыз / канмакпыз | канмакчысыңар / канмаксыңар | канмакчысыздар / канмаксыздар | канмакчы / канмак |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | канбаймын / канбайм | канбайсың | канбайсыз | канбайт | канбайбыз | канбайсыңар | канбайсыздар | канбайт / канышпайт |
| Прошедшее определенное время | канбадым | канбадың | канбадыңыз | канбады | канбадык | канбадыңар | канбадыңыздар | канышпады / канбады |
| Прошедщее неопределенное время | канбаганмын | канбагансың | канбагансыз | канбаган | канбаганбыз | канбагансыңар | канбагансыздар | канбаган |
| Прошедшее субъективное время | канбаптырмын | канбаптырсың | канбаптырсыз | канбаптыр | канбаптырбыз | канбаптырсыңар | канбаптырсыздар | канбаптыр |
| Неопределенное будущее время | канбасмын | канбассың | канбассыз | канбас | канбаспыз | — | — | канбас |
| Условное наклонение | канбасам | канбасаң | канбасаңыз | канбаса | канбасак | канбасаңар | канбасаңыздар | канышпаса / канбаса |
| Повелительное наклонение | канбайын | канба | канбаңыз | канбасын | канбайлы | канбагыла | канбаңыздар | канбасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | кануу |
| -ыш | каныш |
| -мак | канмак |
| -май | канмай |
| -баш | канбаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | канган |
| -ар | канар |
| -бас | канбас |
| -уучу | кануучу |
| -чу | канчу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | кана |
| -ып | канып |
| -ганы | канганы |
| -ганча | канганча |
| -гыча | кангыча |
| -майынча | канмайынча |