Морфология › кыр
кыр
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | кыр | кырлар |
| Родительный | кырдын | кырлардын |
| Дательный | кырга | кырларга |
| Винительный | кырды | кырларды |
| Местный | кырда | кырларда |
| Исходный | кырдан | кырлардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | кырым | кырларым |
| ты | кырың | кырларың |
| Вы | кырыңыз | кырларыңыз |
| он, она | кыры | кырлары |
| мы | кырыбыз | кырларыбыз |
| вы | кырыңар | кырларыңар |
| Вы (мн.) | кырыңыздар | кырларыңыздар |
| они | кыры | кырлары |
| общая принадлежность (-ныкы) | кырдыкы | кырлардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | кырым | кырың | кырыңыз | кыры | кырыбыз | кырыңар | кырыңыздар | кыры |
| Родительный | кырымдын / кырымын | кырыңдын / кырыңын | кырыңыздын | кырынын | кырыбыздын | кырыңардын | кырыңыздардын | кырынын |
| Дательный | кырыма | кырыңа | кырыңызга | кырына | кырыбызга | кырыңарга | кырыңыздарга | кырына |
| Винительный | кырымды / кырымы | кырыңды / кырыңы | кырыңызды | кырын | кырыбызды | кырыңарды | кырыңыздарды | кырын |
| Местный | кырымда | кырыңда | кырыңызда | кырында | кырыбызда | кырыңарда | кырыңыздарда | кырында |
| Исходный | кырымдан / кырыман | кырыңдан / кырыңан | кырыңыздан | кырынан | кырыбыздан | кырыңардан | кырыңыздардан | кырынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | кырларым | кырларың | кырларыңыз | кырлары | кырларыбыз | кырларыңар | кырларыңыздар | кырлары |
| Родительный | кырларымдын / кырларымын | кырларыңдын / кырларыңын | кырларыңыздын | кырларынын | кырларыбыздын | кырларыңардын | кырларыңыздардын | кырларынын |
| Дательный | кырларыма | кырларыңа | кырларыңызга | кырларына | кырларыбызга | кырларыңарга | кырларыңыздарга | кырларына |
| Винительный | кырларымды / кырларымы | кырларыңды / кырларыңы | кырларыңызды | кырларын | кырларыбызды | кырларыңарды | кырларыңыздарды | кырларын |
| Местный | кырларымда | кырларыңда | кырларыңызда | кырларында | кырларыбызда | кырларыңарда | кырларыңыздарда | кырларында |
| Исходный | кырларымдан / кырларыман | кырларыңдан / кырларыңан | кырларыңыздан | кырларынан | кырларыбыздан | кырларыңардан | кырларыңыздардан | кырларынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | кырмын | кырбыз |
| 2е лицо | кырсың | кырсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | кырсыз | кырсыздар |
| местный · 1е лицо | кырдамын | кырдабыз |
| местный · 2е лицо | кырдасың | кырдасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | кырдасыз | кырдасыздар |
| исходный · 1е лицо | кырданмын | кырданбыз |
| исходный · 2е лицо | кырдансың | кырдансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | кырдансыз | кырдансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | кыр | кырлар |
| Родительный | кырдын | кырлардын |
| Дательный | кырга | кырларга |
| Винительный | кырды | кырларды |
| Местный | кырда | кырларда |
| Исходный | кырдан | кырлардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | кырым | кырларым |
| ты | кырың | кырларың |
| Вы | кырыңыз | кырларыңыз |
| он, она | кыры | кырлары |
| мы | кырыбыз | кырларыбыз |
| вы | кырыңар | кырларыңар |
| Вы (мн.) | кырыңыздар | кырларыңыздар |
| они | кыры | кырлары |
| общая принадлежность (-ныкы) | кырдыкы | кырлардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | кырым | кырың | кырыңыз | кыры | кырыбыз | кырыңар | кырыңыздар | кыры |
| Родительный | кырымдын / кырымын | кырыңдын / кырыңын | кырыңыздын | кырынын | кырыбыздын | кырыңардын | кырыңыздардын | кырынын |
| Дательный | кырыма | кырыңа | кырыңызга | кырына | кырыбызга | кырыңарга | кырыңыздарга | кырына |
| Винительный | кырымды / кырымы | кырыңды / кырыңы | кырыңызды | кырын | кырыбызды | кырыңарды | кырыңыздарды | кырын |
| Местный | кырымда | кырыңда | кырыңызда | кырында | кырыбызда | кырыңарда | кырыңыздарда | кырында |
| Исходный | кырымдан / кырыман | кырыңдан / кырыңан | кырыңыздан | кырынан | кырыбыздан | кырыңардан | кырыңыздардан | кырынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | кырларым | кырларың | кырларыңыз | кырлары | кырларыбыз | кырларыңар | кырларыңыздар | кырлары |
| Родительный | кырларымдын / кырларымын | кырларыңдын / кырларыңын | кырларыңыздын | кырларынын | кырларыбыздын | кырларыңардын | кырларыңыздардын | кырларынын |
| Дательный | кырларыма | кырларыңа | кырларыңызга | кырларына | кырларыбызга | кырларыңарга | кырларыңыздарга | кырларына |
| Винительный | кырларымды / кырларымы | кырларыңды / кырларыңы | кырларыңызды | кырларын | кырларыбызды | кырларыңарды | кырларыңыздарды | кырларын |
| Местный | кырларымда | кырларыңда | кырларыңызда | кырларында | кырларыбызда | кырларыңарда | кырларыңыздарда | кырларында |
| Исходный | кырларымдан / кырларыман | кырларыңдан / кырларыңан | кырларыңыздан | кырларынан | кырларыбыздан | кырларыңардан | кырларыңыздардан | кырларынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | кырмын | кырбыз |
| 2е лицо | кырсың | кырсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | кырсыз | кырсыздар |
| местный · 1е лицо | кырдамын | кырдабыз |
| местный · 2е лицо | кырдасың | кырдасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | кырдасыз | кырдасыздар |
| исходный · 1е лицо | кырданмын | кырданбыз |
| исходный · 2е лицо | кырдансың | кырдансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | кырдансыз | кырдансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | кырыраак |
кыр-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | кырамын / кырам | кырасың | кырасыз | кырат | кырабыз | кырасыңар | кырасыздар | кырат / кырышат |
| Прошедшее определенное время | кырдым | кырдың | кырдыңыз | кырды | кырдык | кырдыңар | кырдыңыздар | кырды / кырышты |
| Прошедщее неопределенное время | кырганмын / кыргамын / кыргам | кыргансың | кыргансыз | кырган | кырганбыз | кыргансыңар | кыргансыздар | кырган |
| Прошедшее субъективное время | кырыптырмын / кырыпмын | кырыптырсың / кырыпсың | кырыптырсыз / кырыпсыз | кырыптыр | кырыптырбыз / кырыппыз | кырыптырсыңар / кырыпсыңар | кырыптырсыздар / кырыпсыздар | кырышыптыр / кырыптыр |
| Прошедшее длительное | кырчумун | кырчусуң | кырчусуз | кырчу | кырчубуз | кырчусуңар | кырчусуздар | кырчу |
| Неопределенное будущее время | кырармын | кырарсың | кырарсыз | кырар | кырарбыз | кырарсыңар | кырарсыздар | кырар |
| Условное наклонение | кырсам | кырсаң | кырсаңыз | кырса | кырсак | кырсаңар | кырсаңыздар | кырса / кырышса |
| Желательное наклонение | кыргым | кыргың | кыргыңыз | кыргысы | кыргыбыз | кыргыңар | кыргыңыздар | кыргысы |
| Повелительное наклонение | кырайын | кыр | кырыңыз | кырсын | кыралы | кыргыла | кырыңыздар | кырсын |
| Наклонение намерения | кырмакчымын / кырмакмын | кырмакчысың / кырмаксың | кырмакчысыз / кырмаксыз | кырмак / кырмакчы | кырмакчыбыз / кырмакпыз | кырмакчысыңар / кырмаксыңар | кырмакчысыздар / кырмаксыздар | кырмак / кырмакчы |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | кырбаймын / кырбайм | кырбайсың | кырбайсыз | кырбайт | кырбайбыз | кырбайсыңар | кырбайсыздар | кырышпайт / кырбайт |
| Прошедшее определенное время | кырбадым | кырбадың | кырбадыңыз | кырбады | кырбадык | кырбадыңар | кырбадыңыздар | кырышпады / кырбады |
| Прошедщее неопределенное время | кырбаганмын | кырбагансың | кырбагансыз | кырбаган | кырбаганбыз | кырбагансыңар | кырбагансыздар | кырбаган |
| Прошедшее субъективное время | кырбаптырмын | кырбаптырсың | кырбаптырсыз | кырбаптыр | кырбаптырбыз | кырбаптырсыңар | кырбаптырсыздар | кырбаптыр |
| Неопределенное будущее время | кырбасмын | кырбассың | кырбассыз | кырбас | кырбаспыз | — | — | кырбас |
| Условное наклонение | кырбасам | кырбасаң | кырбасаңыз | кырбаса | кырбасак | кырбасаңар | кырбасаңыздар | кырышпаса / кырбаса |
| Повелительное наклонение | кырбайын | кырба | кырбаңыз | кырбасын | кырбайлы | кырбагыла | кырбаңыздар | кырбасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | кыруу |
| -ыш | кырыш |
| -мак | кырмак |
| -май | кырмай |
| -баш | кырбаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | кырган |
| -ар | кырар |
| -бас | кырбас |
| -уучу | кыруучу |
| -чу | кырчу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | кыра |
| -ып | кырып |
| -ганы | кырганы |
| -ганча | кырганча |
| -гыча | кыргыча |
| -майынча | кырмайынча |