Морфология › кыр
кыр
Жөндөмө категориясы Эреже
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | кырым | кырларым |
| сен | кырың | кырларың |
| сиз | кырыңыз | кырларыңыз |
| ал | кыры | кырлары |
| биз | кырыбыз | кырларыбыз |
| силер | кырыңар | кырларыңар |
| сиздер | кырыңыздар | кырларыңыздар |
| алар | кыры | кырлары |
| жалпы таандык (-ныкы) | кырдыкы | кырлардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | кырым | кырың | кырыңыз | кыры | кырыбыз | кырыңар | кырыңыздар | кыры |
| Илик | кырымдын / кырымын | кырыңдын / кырыңын | кырыңыздын | кырынын | кырыбыздын | кырыңардын | кырыңыздардын | кырынын |
| Барыш | кырыма | кырыңа | кырыңызга | кырына | кырыбызга | кырыңарга | кырыңыздарга | кырына |
| Табыш | кырымды / кырымы | кырыңды / кырыңы | кырыңызды | кырын | кырыбызды | кырыңарды | кырыңыздарды | кырын |
| Жатыш | кырымда | кырыңда | кырыңызда | кырында | кырыбызда | кырыңарда | кырыңыздарда | кырында |
| Чыгыш | кырымдан / кырыман | кырыңдан / кырыңан | кырыңыздан | кырынан | кырыбыздан | кырыңардан | кырыңыздардан | кырынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | кырларым | кырларың | кырларыңыз | кырлары | кырларыбыз | кырларыңар | кырларыңыздар | кырлары |
| Илик | кырларымдын / кырларымын | кырларыңдын / кырларыңын | кырларыңыздын | кырларынын | кырларыбыздын | кырларыңардын | кырларыңыздардын | кырларынын |
| Барыш | кырларыма | кырларыңа | кырларыңызга | кырларына | кырларыбызга | кырларыңарга | кырларыңыздарга | кырларына |
| Табыш | кырларымды / кырларымы | кырларыңды / кырларыңы | кырларыңызды | кырларын | кырларыбызды | кырларыңарды | кырларыңыздарды | кырларын |
| Жатыш | кырларымда | кырларыңда | кырларыңызда | кырларында | кырларыбызда | кырларыңарда | кырларыңыздарда | кырларында |
| Чыгыш | кырларымдан / кырларыман | кырларыңдан / кырларыңан | кырларыңыздан | кырларынан | кырларыбыздан | кырларыңардан | кырларыңыздардан | кырларынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | кырмын | кырбыз |
| 2-жак | кырсың | кырсыңар |
| 2-жак (сылык) | кырсыз | кырсыздар |
| жатыш · 1-жак | кырдамын | кырдабыз |
| жатыш · 2-жак | кырдасың | кырдасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | кырдасыз | кырдасыздар |
| чыгыш · 1-жак | кырданмын | кырданбыз |
| чыгыш · 2-жак | кырдансың | кырдансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | кырдансыз | кырдансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Жөндөмө категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| Атооч | кыр | кырлар |
| Илик | кырдын | кырлардын |
| Барыш | кырга | кырларга |
| Табыш | кырды | кырларды |
| Жатыш | кырда | кырларда |
| Чыгыш | кырдан | кырлардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | кырым | кырларым |
| сен | кырың | кырларың |
| сиз | кырыңыз | кырларыңыз |
| ал | кыры | кырлары |
| биз | кырыбыз | кырларыбыз |
| силер | кырыңар | кырларыңар |
| сиздер | кырыңыздар | кырларыңыздар |
| алар | кыры | кырлары |
| жалпы таандык (-ныкы) | кырдыкы | кырлардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | кырым | кырың | кырыңыз | кыры | кырыбыз | кырыңар | кырыңыздар | кыры |
| Илик | кырымдын / кырымын | кырыңдын / кырыңын | кырыңыздын | кырынын | кырыбыздын | кырыңардын | кырыңыздардын | кырынын |
| Барыш | кырыма | кырыңа | кырыңызга | кырына | кырыбызга | кырыңарга | кырыңыздарга | кырына |
| Табыш | кырымды / кырымы | кырыңды / кырыңы | кырыңызды | кырын | кырыбызды | кырыңарды | кырыңыздарды | кырын |
| Жатыш | кырымда | кырыңда | кырыңызда | кырында | кырыбызда | кырыңарда | кырыңыздарда | кырында |
| Чыгыш | кырымдан / кырыман | кырыңдан / кырыңан | кырыңыздан | кырынан | кырыбыздан | кырыңардан | кырыңыздардан | кырынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | кырларым | кырларың | кырларыңыз | кырлары | кырларыбыз | кырларыңар | кырларыңыздар | кырлары |
| Илик | кырларымдын / кырларымын | кырларыңдын / кырларыңын | кырларыңыздын | кырларынын | кырларыбыздын | кырларыңардын | кырларыңыздардын | кырларынын |
| Барыш | кырларыма | кырларыңа | кырларыңызга | кырларына | кырларыбызга | кырларыңарга | кырларыңыздарга | кырларына |
| Табыш | кырларымды / кырларымы | кырларыңды / кырларыңы | кырларыңызды | кырларын | кырларыбызды | кырларыңарды | кырларыңыздарды | кырларын |
| Жатыш | кырларымда | кырларыңда | кырларыңызда | кырларында | кырларыбызда | кырларыңарда | кырларыңыздарда | кырларында |
| Чыгыш | кырларымдан / кырларыман | кырларыңдан / кырларыңан | кырларыңыздан | кырларынан | кырларыбыздан | кырларыңардан | кырларыңыздардан | кырларынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | кырмын | кырбыз |
| 2-жак | кырсың | кырсыңар |
| 2-жак (сылык) | кырсыз | кырсыздар |
| жатыш · 1-жак | кырдамын | кырдабыз |
| жатыш · 2-жак | кырдасың | кырдасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | кырдасыз | кырдасыздар |
| чыгыш · 1-жак | кырданмын | кырданбыз |
| чыгыш · 2-жак | кырдансың | кырдансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | кырдансыз | кырдансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Сын атоочтун даражалары Эреже
| Даража | |
|---|---|
| Салыштырма даража | кырыраак |
кыр-
Этиштин жакталышы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | кырамын / кырам | кырасың | кырасыз | кырат | кырабыз | кырасыңар | кырасыздар | кырат / кырышат |
| Айкын өткөн чак | кырдым | кырдың | кырдыңыз | кырды | кырдык | кырдыңар | кырдыңыздар | кырды / кырышты |
| Жалпы өткөн чак | кырганмын / кыргамын / кыргам | кыргансың | кыргансыз | кырган | кырганбыз | кыргансыңар | кыргансыздар | кырган |
| Капыскы өткөн чак | кырыптырмын / кырыпмын | кырыптырсың / кырыпсың | кырыптырсыз / кырыпсыз | кырыптыр | кырыптырбыз / кырыппыз | кырыптырсыңар / кырыпсыңар | кырыптырсыздар / кырыпсыздар | кырышыптыр / кырыптыр |
| Адат өткөн чак | кырчумун | кырчусуң | кырчусуз | кырчу | кырчубуз | кырчусуңар | кырчусуздар | кырчу |
| Арсар келер чак | кырармын | кырарсың | кырарсыз | кырар | кырарбыз | кырарсыңар | кырарсыздар | кырар |
| Шарттуу ыңгай | кырсам | кырсаң | кырсаңыз | кырса | кырсак | кырсаңар | кырсаңыздар | кырса / кырышса |
| Тилек ыңгай | кыргым | кыргың | кыргыңыз | кыргысы | кыргыбыз | кыргыңар | кыргыңыздар | кыргысы |
| Буйрук ыңгай | кырайын | кыр | кырыңыз | кырсын | кыралы | кыргыла | кырыңыздар | кырсын |
| Ниет ыңгай | кырмакчымын / кырмакмын | кырмакчысың / кырмаксың | кырмакчысыз / кырмаксыз | кырмак / кырмакчы | кырмакчыбыз / кырмакпыз | кырмакчысыңар / кырмаксыңар | кырмакчысыздар / кырмаксыздар | кырмак / кырмакчы |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | кырбаймын / кырбайм | кырбайсың | кырбайсыз | кырбайт | кырбайбыз | кырбайсыңар | кырбайсыздар | кырышпайт / кырбайт |
| Айкын өткөн чак | кырбадым | кырбадың | кырбадыңыз | кырбады | кырбадык | кырбадыңар | кырбадыңыздар | кырышпады / кырбады |
| Жалпы өткөн чак | кырбаганмын | кырбагансың | кырбагансыз | кырбаган | кырбаганбыз | кырбагансыңар | кырбагансыздар | кырбаган |
| Капыскы өткөн чак | кырбаптырмын | кырбаптырсың | кырбаптырсыз | кырбаптыр | кырбаптырбыз | кырбаптырсыңар | кырбаптырсыздар | кырбаптыр |
| Арсар келер чак | кырбасмын | кырбассың | кырбассыз | кырбас | кырбаспыз | — | — | кырбас |
| Шарттуу ыңгай | кырбасам | кырбасаң | кырбасаңыз | кырбаса | кырбасак | кырбасаңар | кырбасаңыздар | кырышпаса / кырбаса |
| Буйрук ыңгай | кырбайын | кырба | кырбаңыз | кырбасын | кырбайлы | кырбагыла | кырбаңыздар | кырбасын |
Кыймыл атоочтор Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -уу | кыруу |
| -ыш | кырыш |
| -мак | кырмак |
| -май | кырмай |
| -баш | кырбаш |
Атоочтуктар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -ган | кырган |
| -ар | кырар |
| -бас | кырбас |
| -уучу | кыруучу |
| -чу | кырчу |
Чакчылдар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -а, -й | кыра |
| -ып | кырып |
| -ганы | кырганы |
| -ганча | кырганча |
| -гыча | кыргыча |
| -майынча | кырмайынча |