Морфология › сүр
сүр
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | сүр | сүрлөр |
| Родительный | сүрдүн | сүрлөрдүн |
| Дательный | сүргө | сүрлөргө |
| Винительный | сүрдү | сүрлөрдү |
| Местный | сүрдө | сүрлөрдө |
| Исходный | сүрдөн | сүрлөрдөн |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | сүрүм | сүрлөрүм |
| ты | сүрүң | сүрлөрүң |
| Вы | сүрүңүз | сүрлөрүңүз |
| он, она | сүрү | сүрлөрү |
| мы | сүрүбүз | сүрлөрүбүз |
| вы | сүрүңөр | сүрлөрүңөр |
| Вы (мн.) | сүрүңүздөр | сүрлөрүңүздөр |
| они | сүрү | сүрлөрү |
| общая принадлежность (-ныкы) | сүрдүкү | сүрлөрдүкү |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | сүрүм | сүрүң | сүрүңүз | сүрү | сүрүбүз | сүрүңөр | сүрүңүздөр | сүрү |
| Родительный | сүрүмдүн / сүрүмүн | сүрүңдүн / сүрүңүн | сүрүңүздүн | сүрүнүн | сүрүбүздүн | сүрүңөрдүн | сүрүңүздөрдүн | сүрүнүн |
| Дательный | сүрүмө | сүрүңө | сүрүңүзгө | сүрүнө | сүрүбүзгө | сүрүңөргө | сүрүңүздөргө | сүрүнө |
| Винительный | сүрүмдү / сүрүмү | сүрүңдү / сүрүңү | сүрүңүздү | сүрүн | сүрүбүздү | сүрүңөрдү | сүрүңүздөрдү | сүрүн |
| Местный | сүрүмдө | сүрүңдө | сүрүңүздө | сүрүндө | сүрүбүздө | сүрүңөрдө | сүрүңүздөрдө | сүрүндө |
| Исходный | сүрүмдөн / сүрүмөн | сүрүңдөн / сүрүңөн | сүрүңүздөн | сүрүнөн | сүрүбүздөн | сүрүңөрдөн | сүрүңүздөрдөн | сүрүнөн |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | сүрлөрүм | сүрлөрүң | сүрлөрүңүз | сүрлөрү | сүрлөрүбүз | сүрлөрүңөр | сүрлөрүңүздөр | сүрлөрү |
| Родительный | сүрлөрүмдүн / сүрлөрүмүн | сүрлөрүңдүн / сүрлөрүңүн | сүрлөрүңүздүн | сүрлөрүнүн | сүрлөрүбүздүн | сүрлөрүңөрдүн | сүрлөрүңүздөрдүн | сүрлөрүнүн |
| Дательный | сүрлөрүмө | сүрлөрүңө | сүрлөрүңүзгө | сүрлөрүнө | сүрлөрүбүзгө | сүрлөрүңөргө | сүрлөрүңүздөргө | сүрлөрүнө |
| Винительный | сүрлөрүмдү / сүрлөрүмү | сүрлөрүңдү / сүрлөрүңү | сүрлөрүңүздү | сүрлөрүн | сүрлөрүбүздү | сүрлөрүңөрдү | сүрлөрүңүздөрдү | сүрлөрүн |
| Местный | сүрлөрүмдө | сүрлөрүңдө | сүрлөрүңүздө | сүрлөрүндө | сүрлөрүбүздө | сүрлөрүңөрдө | сүрлөрүңүздөрдө | сүрлөрүндө |
| Исходный | сүрлөрүмдөн / сүрлөрүмөн | сүрлөрүңдөн / сүрлөрүңөн | сүрлөрүңүздөн | сүрлөрүнөн | сүрлөрүбүздөн | сүрлөрүңөрдөн | сүрлөрүңүздөрдөн | сүрлөрүнөн |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | сүрмүн | сүрбүз |
| 2е лицо | сүрсүң | сүрсүңөр |
| 2е лицо (веж.форма) | сүрсүз | сүрсүздөр |
| местный · 1е лицо | сүрдөмүн | сүрдөбүз |
| местный · 2е лицо | сүрдөсүң | сүрдөсүңөр |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | сүрдөсүз | сүрдөсүздөр |
| исходный · 1е лицо | сүрдөнмүн | сүрдөнбүз |
| исходный · 2е лицо | сүрдөнсүң | сүрдөнсүңөр |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | сүрдөнсүз | сүрдөнсүздөр |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | сүр | сүрлөр |
| Родительный | сүрдүн | сүрлөрдүн |
| Дательный | сүргө | сүрлөргө |
| Винительный | сүрдү | сүрлөрдү |
| Местный | сүрдө | сүрлөрдө |
| Исходный | сүрдөн | сүрлөрдөн |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | сүрүм | сүрлөрүм |
| ты | сүрүң | сүрлөрүң |
| Вы | сүрүңүз | сүрлөрүңүз |
| он, она | сүрү | сүрлөрү |
| мы | сүрүбүз | сүрлөрүбүз |
| вы | сүрүңөр | сүрлөрүңөр |
| Вы (мн.) | сүрүңүздөр | сүрлөрүңүздөр |
| они | сүрү | сүрлөрү |
| общая принадлежность (-ныкы) | сүрдүкү | сүрлөрдүкү |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | сүрүм | сүрүң | сүрүңүз | сүрү | сүрүбүз | сүрүңөр | сүрүңүздөр | сүрү |
| Родительный | сүрүмдүн / сүрүмүн | сүрүңдүн / сүрүңүн | сүрүңүздүн | сүрүнүн | сүрүбүздүн | сүрүңөрдүн | сүрүңүздөрдүн | сүрүнүн |
| Дательный | сүрүмө | сүрүңө | сүрүңүзгө | сүрүнө | сүрүбүзгө | сүрүңөргө | сүрүңүздөргө | сүрүнө |
| Винительный | сүрүмдү / сүрүмү | сүрүңдү / сүрүңү | сүрүңүздү | сүрүн | сүрүбүздү | сүрүңөрдү | сүрүңүздөрдү | сүрүн |
| Местный | сүрүмдө | сүрүңдө | сүрүңүздө | сүрүндө | сүрүбүздө | сүрүңөрдө | сүрүңүздөрдө | сүрүндө |
| Исходный | сүрүмдөн / сүрүмөн | сүрүңдөн / сүрүңөн | сүрүңүздөн | сүрүнөн | сүрүбүздөн | сүрүңөрдөн | сүрүңүздөрдөн | сүрүнөн |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | сүрлөрүм | сүрлөрүң | сүрлөрүңүз | сүрлөрү | сүрлөрүбүз | сүрлөрүңөр | сүрлөрүңүздөр | сүрлөрү |
| Родительный | сүрлөрүмдүн / сүрлөрүмүн | сүрлөрүңдүн / сүрлөрүңүн | сүрлөрүңүздүн | сүрлөрүнүн | сүрлөрүбүздүн | сүрлөрүңөрдүн | сүрлөрүңүздөрдүн | сүрлөрүнүн |
| Дательный | сүрлөрүмө | сүрлөрүңө | сүрлөрүңүзгө | сүрлөрүнө | сүрлөрүбүзгө | сүрлөрүңөргө | сүрлөрүңүздөргө | сүрлөрүнө |
| Винительный | сүрлөрүмдү / сүрлөрүмү | сүрлөрүңдү / сүрлөрүңү | сүрлөрүңүздү | сүрлөрүн | сүрлөрүбүздү | сүрлөрүңөрдү | сүрлөрүңүздөрдү | сүрлөрүн |
| Местный | сүрлөрүмдө | сүрлөрүңдө | сүрлөрүңүздө | сүрлөрүндө | сүрлөрүбүздө | сүрлөрүңөрдө | сүрлөрүңүздөрдө | сүрлөрүндө |
| Исходный | сүрлөрүмдөн / сүрлөрүмөн | сүрлөрүңдөн / сүрлөрүңөн | сүрлөрүңүздөн | сүрлөрүнөн | сүрлөрүбүздөн | сүрлөрүңөрдөн | сүрлөрүңүздөрдөн | сүрлөрүнөн |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | сүрмүн | сүрбүз |
| 2е лицо | сүрсүң | сүрсүңөр |
| 2е лицо (веж.форма) | сүрсүз | сүрсүздөр |
| местный · 1е лицо | сүрдөмүн | сүрдөбүз |
| местный · 2е лицо | сүрдөсүң | сүрдөсүңөр |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | сүрдөсүз | сүрдөсүздөр |
| исходный · 1е лицо | сүрдөнмүн | сүрдөнбүз |
| исходный · 2е лицо | сүрдөнсүң | сүрдөнсүңөр |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | сүрдөнсүз | сүрдөнсүздөр |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | сүрүрөөк |
сүр-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | сүрөмүн / сүрөм | сүрөсүң | сүрөсүз | сүрөт | сүрөбүз | сүрөсүңөр | сүрөсүздөр | сүрөт / сүрүшөт |
| Прошедшее определенное время | сүрдүм | сүрдүң | сүрдүңүз | сүрдү | сүрдүк | сүрдүңөр | сүрдүңүздөр | сүрдү / сүрүштү |
| Прошедщее неопределенное время | сүргөнмүн / сүргөмүн / сүргөм | сүргөнсүң | сүргөнсүз | сүргөн | сүргөнбүз | сүргөнсүңөр | сүргөнсүздөр | сүргөн |
| Прошедшее субъективное время | сүрүптүрмүн / сүрүпмүн | сүрүптүрсүң / сүрүпсүң | сүрүптүрсүз / сүрүпсүз | сүрүптүр | сүрүптүрбүз / сүрүппүз | сүрүптүрсүңөр / сүрүпсүңөр | сүрүптүрсүздөр / сүрүпсүздөр | сүрүптүр / сүрүшүптүр |
| Прошедшее длительное | сүрчүмүн | сүрчүсүң | сүрчүсүз | сүрчү | сүрчүбүз | сүрчүсүңөр | сүрчүсүздөр | сүрчү |
| Неопределенное будущее время | сүрөрмүн | сүрөрсүң | сүрөрсүз | сүрөр | сүрөрбүз | сүрөрсүңөр | сүрөрсүздөр | сүрөр |
| Условное наклонение | сүрсөм | сүрсөң | сүрсөңүз | сүрсө | сүрсөк | сүрсөңөр | сүрсөңүздөр | сүрсө / сүрүшсө |
| Желательное наклонение | сүргүм | сүргүң | сүргүңүз | сүргүсү | сүргүбүз | сүргүңөр | сүргүңүздөр | сүргүсү |
| Повелительное наклонение | сүрөйүн | сүр | сүрүңүз | сүрсүн | сүрөлү | сүргүлө | сүрүңүздөр | сүрсүн |
| Наклонение намерения | сүрмөкчүмүн / сүрмөкмүн | сүрмөкчүсүң / сүрмөксүң | сүрмөкчүсүз / сүрмөксүз | сүрмөкчү / сүрмөк | сүрмөкчүбүз / сүрмөкпүз | сүрмөкчүсүңөр / сүрмөксүңөр | сүрмөкчүсүздөр / сүрмөксүздөр | сүрмөкчү / сүрмөк |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | сүрбөймүн / сүрбөйм | сүрбөйсүң | сүрбөйсүз | сүрбөйт | сүрбөйбүз | сүрбөйсүңөр | сүрбөйсүздөр | сүрүшпөйт / сүрбөйт |
| Прошедшее определенное время | сүрбөдүм | сүрбөдүң | сүрбөдүңүз | сүрбөдү | сүрбөдүк | сүрбөдүңөр | сүрбөдүңүздөр | сүрүшпөдү / сүрбөдү |
| Прошедщее неопределенное время | сүрбөгөнмүн | сүрбөгөнсүң | сүрбөгөнсүз | сүрбөгөн | сүрбөгөнбүз | сүрбөгөнсүңөр | сүрбөгөнсүздөр | сүрбөгөн |
| Прошедшее субъективное время | сүрбөптүрмүн | сүрбөптүрсүң | сүрбөптүрсүз | сүрбөптүр | сүрбөптүрбүз | сүрбөптүрсүңөр | сүрбөптүрсүздөр | сүрбөптүр |
| Неопределенное будущее время | сүрбөсмүн | сүрбөссүң | сүрбөссүз | сүрбөс | сүрбөспүз | — | — | сүрбөс |
| Условное наклонение | сүрбөсөм | сүрбөсөң | сүрбөсөңүз | сүрбөсө | сүрбөсөк | сүрбөсөңөр | сүрбөсөңүздөр | сүрүшпөсө / сүрбөсө |
| Повелительное наклонение | сүрбөйүн | сүрбө | сүрбөңүз | сүрбөсүн | сүрбөйлү | сүрбөгүлө | сүрбөңүздөр | сүрбөсүн |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | сүрүү |
| -ыш | сүрүш |
| -мак | сүрмөк |
| -май | сүрмөй |
| -баш | сүрбөш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | сүргөн |
| -ар | сүрөр |
| -бас | сүрбөс |
| -уучу | сүрүүчү |
| -чу | сүрчү |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | сүрө |
| -ып | сүрүп |
| -ганы | сүргөнү |
| -ганча | сүргөнчө |
| -гыча | сүргүчө |
| -майынча | сүрмөйүнчө |