Морфология › тырыш
тырыш
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | тырыш | тырыштар |
| Родительный | тырыштын | тырыштардын |
| Дательный | тырышка | тырыштарга |
| Винительный | тырышты | тырыштарды |
| Местный | тырышта | тырыштарда |
| Исходный | тырыштан | тырыштардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | тырышым | тырыштарым |
| ты | тырышың | тырыштарың |
| Вы | тырышыңыз | тырыштарыңыз |
| он, она | тырышы | тырыштары |
| мы | тырышыбыз | тырыштарыбыз |
| вы | тырышыңар | тырыштарыңар |
| Вы (мн.) | тырышыңыздар | тырыштарыңыздар |
| они | тырышы | тырыштары |
| общая принадлежность (-ныкы) | тырыштыкы | тырыштардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | тырышым | тырышың | тырышыңыз | тырышы | тырышыбыз | тырышыңар | тырышыңыздар | тырышы |
| Родительный | тырышымдын / тырышымын | тырышыңдын / тырышыңын | тырышыңыздын | тырышынын | тырышыбыздын | тырышыңардын | тырышыңыздардын | тырышынын |
| Дательный | тырышыма | тырышыңа | тырышыңызга | тырышына | тырышыбызга | тырышыңарга | тырышыңыздарга | тырышына |
| Винительный | тырышымды / тырышымы | тырышыңды / тырышыңы | тырышыңызды | тырышын | тырышыбызды | тырышыңарды | тырышыңыздарды | тырышын |
| Местный | тырышымда | тырышыңда | тырышыңызда | тырышында | тырышыбызда | тырышыңарда | тырышыңыздарда | тырышында |
| Исходный | тырышымдан / тырышыман | тырышыңдан / тырышыңан | тырышыңыздан | тырышынан | тырышыбыздан | тырышыңардан | тырышыңыздардан | тырышынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | тырыштарым | тырыштарың | тырыштарыңыз | тырыштары | тырыштарыбыз | тырыштарыңар | тырыштарыңыздар | тырыштары |
| Родительный | тырыштарымдын / тырыштарымын | тырыштарыңдын / тырыштарыңын | тырыштарыңыздын | тырыштарынын | тырыштарыбыздын | тырыштарыңардын | тырыштарыңыздардын | тырыштарынын |
| Дательный | тырыштарыма | тырыштарыңа | тырыштарыңызга | тырыштарына | тырыштарыбызга | тырыштарыңарга | тырыштарыңыздарга | тырыштарына |
| Винительный | тырыштарымды / тырыштарымы | тырыштарыңды / тырыштарыңы | тырыштарыңызды | тырыштарын | тырыштарыбызды | тырыштарыңарды | тырыштарыңыздарды | тырыштарын |
| Местный | тырыштарымда | тырыштарыңда | тырыштарыңызда | тырыштарында | тырыштарыбызда | тырыштарыңарда | тырыштарыңыздарда | тырыштарында |
| Исходный | тырыштарымдан / тырыштарыман | тырыштарыңдан / тырыштарыңан | тырыштарыңыздан | тырыштарынан | тырыштарыбыздан | тырыштарыңардан | тырыштарыңыздардан | тырыштарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | тырышмын | тырышпыз |
| 2е лицо | тырышсың | тырышсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | тырышсыз | тырышсыздар |
| местный · 1е лицо | тырыштамын | тырыштабыз |
| местный · 2е лицо | тырыштасың | тырыштасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | тырыштасыз | тырыштасыздар |
| исходный · 1е лицо | тырыштанмын | тырыштанбыз |
| исходный · 2е лицо | тырыштансың | тырыштансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | тырыштансыз | тырыштансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | тырыш | тырыштар |
| Родительный | тырыштын | тырыштардын |
| Дательный | тырышка | тырыштарга |
| Винительный | тырышты | тырыштарды |
| Местный | тырышта | тырыштарда |
| Исходный | тырыштан | тырыштардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | тырышым | тырыштарым |
| ты | тырышың | тырыштарың |
| Вы | тырышыңыз | тырыштарыңыз |
| он, она | тырышы | тырыштары |
| мы | тырышыбыз | тырыштарыбыз |
| вы | тырышыңар | тырыштарыңар |
| Вы (мн.) | тырышыңыздар | тырыштарыңыздар |
| они | тырышы | тырыштары |
| общая принадлежность (-ныкы) | тырыштыкы | тырыштардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | тырышым | тырышың | тырышыңыз | тырышы | тырышыбыз | тырышыңар | тырышыңыздар | тырышы |
| Родительный | тырышымдын / тырышымын | тырышыңдын / тырышыңын | тырышыңыздын | тырышынын | тырышыбыздын | тырышыңардын | тырышыңыздардын | тырышынын |
| Дательный | тырышыма | тырышыңа | тырышыңызга | тырышына | тырышыбызга | тырышыңарга | тырышыңыздарга | тырышына |
| Винительный | тырышымды / тырышымы | тырышыңды / тырышыңы | тырышыңызды | тырышын | тырышыбызды | тырышыңарды | тырышыңыздарды | тырышын |
| Местный | тырышымда | тырышыңда | тырышыңызда | тырышында | тырышыбызда | тырышыңарда | тырышыңыздарда | тырышында |
| Исходный | тырышымдан / тырышыман | тырышыңдан / тырышыңан | тырышыңыздан | тырышынан | тырышыбыздан | тырышыңардан | тырышыңыздардан | тырышынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | тырыштарым | тырыштарың | тырыштарыңыз | тырыштары | тырыштарыбыз | тырыштарыңар | тырыштарыңыздар | тырыштары |
| Родительный | тырыштарымдын / тырыштарымын | тырыштарыңдын / тырыштарыңын | тырыштарыңыздын | тырыштарынын | тырыштарыбыздын | тырыштарыңардын | тырыштарыңыздардын | тырыштарынын |
| Дательный | тырыштарыма | тырыштарыңа | тырыштарыңызга | тырыштарына | тырыштарыбызга | тырыштарыңарга | тырыштарыңыздарга | тырыштарына |
| Винительный | тырыштарымды / тырыштарымы | тырыштарыңды / тырыштарыңы | тырыштарыңызды | тырыштарын | тырыштарыбызды | тырыштарыңарды | тырыштарыңыздарды | тырыштарын |
| Местный | тырыштарымда | тырыштарыңда | тырыштарыңызда | тырыштарында | тырыштарыбызда | тырыштарыңарда | тырыштарыңыздарда | тырыштарында |
| Исходный | тырыштарымдан / тырыштарыман | тырыштарыңдан / тырыштарыңан | тырыштарыңыздан | тырыштарынан | тырыштарыбыздан | тырыштарыңардан | тырыштарыңыздардан | тырыштарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | тырышмын | тырышпыз |
| 2е лицо | тырышсың | тырышсыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | тырышсыз | тырышсыздар |
| местный · 1е лицо | тырыштамын | тырыштабыз |
| местный · 2е лицо | тырыштасың | тырыштасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | тырыштасыз | тырыштасыздар |
| исходный · 1е лицо | тырыштанмын | тырыштанбыз |
| исходный · 2е лицо | тырыштансың | тырыштансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | тырыштансыз | тырыштансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | тырышыраак |
тырыш-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | тырышамын / тырышам | тырышасың | тырышасыз | тырышат | тырышабыз | тырышасыңар | тырышасыздар | тырышат / тырышышат |
| Прошедшее определенное время | тырыштым | тырыштың | тырыштыңыз | тырышты | тырыштык | тырыштыңар | тырыштыңыздар | тырышты / тырышышты |
| Прошедщее неопределенное время | тырышканмын / тырышкамын / тырышкам | тырышкансың | тырышкансыз | тырышкан | тырышканбыз | тырышкансыңар | тырышкансыздар | тырышкан |
| Прошедшее субъективное время | тырышыптырмын / тырышыпмын | тырышыптырсың / тырышыпсың | тырышыптырсыз / тырышыпсыз | тырышыптыр | тырышыптырбыз / тырышыппыз | тырышыптырсыңар / тырышыпсыңар | тырышыптырсыздар / тырышыпсыздар | тырышышыптыр / тырышыптыр |
| Прошедшее длительное | тырышчумун | тырышчусуң | тырышчусуз | тырышчу | тырышчубуз | тырышчусуңар | тырышчусуздар | тырышчу |
| Неопределенное будущее время | тырышармын | тырышарсың | тырышарсыз | тырышар | тырышарбыз | тырышарсыңар | тырышарсыздар | тырышар |
| Условное наклонение | тырышсам | тырышсаң | тырышсаңыз | тырышса | тырышсак | тырышсаңар | тырышсаңыздар | тырышса / тырышышса |
| Желательное наклонение | тырышкым | тырышкың | тырышкыңыз | тырышкысы | тырышкыбыз | тырышкыңар | тырышкыңыздар | тырышкысы |
| Повелительное наклонение | тырышайын | тырыш | тырышыңыз | тырышсын | тырышалы | тырышкыла | тырышыңыздар | тырышсын |
| Наклонение намерения | тырышмакчымын / тырышмакмын | тырышмакчысың / тырышмаксың | тырышмакчысыз / тырышмаксыз | тырышмакчы / тырышмак | тырышмакчыбыз / тырышмакпыз | тырышмакчысыңар / тырышмаксыңар | тырышмакчысыздар / тырышмаксыздар | тырышмакчы / тырышмак |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | тырышпаймын / тырышпайм | тырышпайсың | тырышпайсыз | тырышпайт | тырышпайбыз | тырышпайсыңар | тырышпайсыздар | тырышышпайт / тырышпайт |
| Прошедшее определенное время | тырышпадым | тырышпадың | тырышпадыңыз | тырышпады | тырышпадык | тырышпадыңар | тырышпадыңыздар | тырышышпады / тырышпады |
| Прошедщее неопределенное время | тырышпаганмын | тырышпагансың | тырышпагансыз | тырышпаган | тырышпаганбыз | тырышпагансыңар | тырышпагансыздар | тырышпаган |
| Прошедшее субъективное время | тырышпаптырмын | тырышпаптырсың | тырышпаптырсыз | тырышпаптыр | тырышпаптырбыз | тырышпаптырсыңар | тырышпаптырсыздар | тырышпаптыр |
| Неопределенное будущее время | тырышпасмын | тырышпассың | тырышпассыз | тырышпас | тырышпаспыз | — | — | тырышпас |
| Условное наклонение | тырышпасам | тырышпасаң | тырышпасаңыз | тырышпаса | тырышпасак | тырышпасаңар | тырышпасаңыздар | тырышышпаса / тырышпаса |
| Повелительное наклонение | тырышпайын | тырышпа | тырышпаңыз | тырышпасын | тырышпайлы | тырышпагыла | тырышпаңыздар | тырышпасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | тырышуу |
| -ыш | тырышыш |
| -мак | тырышмак |
| -май | тырышмай |
| -баш | тырышпаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | тырышкан |
| -ар | тырышар |
| -бас | тырышпас |
| -уучу | тырышуучу |
| -чу | тырышчу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | тырыша |
| -ып | тырышып |
| -ганы | тырышканы |
| -ганча | тырышканча |
| -гыча | тырышкыча |
| -майынча | тырышмайынча |