Морфология › ык
ык
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | ык | ыктар |
| Родительный | ыктын | ыктардын |
| Дательный | ыкка | ыктарга |
| Винительный | ыкты | ыктарды |
| Местный | ыкта | ыктарда |
| Исходный | ыктан | ыктардан |
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | ыгым | ыктарым |
| ты | ыгың | ыктарың |
| Вы | ыгыңыз | ыктарыңыз |
| он, она | ыгы | ыктары |
| мы | ыгыбыз | ыктарыбыз |
| вы | ыгыңар | ыктарыңар |
| Вы (мн.) | ыгыңыздар | ыктарыңыздар |
| они | ыгы | ыктары |
| общая принадлежность (-ныкы) | ыктыкы | ыктардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | ыгым | ыгың | ыгыңыз | ыгы | ыгыбыз | ыгыңар | ыгыңыздар | ыгы |
| Родительный | ыгымдын / ыгымын | ыгыңдын / ыгыңын | ыгыңыздын | ыгынын | ыгыбыздын | ыгыңардын | ыгыңыздардын | ыгынын |
| Дательный | ыгыма | ыгыңа | ыгыңызга | ыгына | ыгыбызга | ыгыңарга | ыгыңыздарга | ыгына |
| Винительный | ыгымды / ыгымы | ыгыңды / ыгыңы | ыгыңызды | ыгын | ыгыбызды | ыгыңарды | ыгыңыздарды | ыгын |
| Местный | ыгымда | ыгыңда | ыгыңызда | ыгында | ыгыбызда | ыгыңарда | ыгыңыздарда | ыгында |
| Исходный | ыгымдан / ыгыман | ыгыңдан / ыгыңан | ыгыңыздан | ыгынан | ыгыбыздан | ыгыңардан | ыгыңыздардан | ыгынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | ыктарым | ыктарың | ыктарыңыз | ыктары | ыктарыбыз | ыктарыңар | ыктарыңыздар | ыктары |
| Родительный | ыктарымдын / ыктарымын | ыктарыңдын / ыктарыңын | ыктарыңыздын | ыктарынын | ыктарыбыздын | ыктарыңардын | ыктарыңыздардын | ыктарынын |
| Дательный | ыктарыма | ыктарыңа | ыктарыңызга | ыктарына | ыктарыбызга | ыктарыңарга | ыктарыңыздарга | ыктарына |
| Винительный | ыктарымды / ыктарымы | ыктарыңды / ыктарыңы | ыктарыңызды | ыктарын | ыктарыбызды | ыктарыңарды | ыктарыңыздарды | ыктарын |
| Местный | ыктарымда | ыктарыңда | ыктарыңызда | ыктарында | ыктарыбызда | ыктарыңарда | ыктарыңыздарда | ыктарында |
| Исходный | ыктарымдан / ыктарыман | ыктарыңдан / ыктарыңан | ыктарыңыздан | ыктарынан | ыктарыбыздан | ыктарыңардан | ыктарыңыздардан | ыктарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | ыкмын | ыкпыз |
| 2е лицо | ыксың | ыксыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | ыксыз | ыксыздар |
| местный · 1е лицо | ыктамын | ыктабыз |
| местный · 2е лицо | ыктасың | ыктасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | ыктасыз | ыктасыздар |
| исходный · 1е лицо | ыктанмын | ыктанбыз |
| исходный · 2е лицо | ыктансың | ыктансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | ыктансыз | ыктансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Категория падежа Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| Именительный | ык | ыктар |
| Родительный | ыктын | ыктардын |
| Дательный | ыкка | ыктарга |
| Винительный | ыкты | ыктарды |
| Местный | ыкта | ыктарда |
| Исходный | ыктан | ыктардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Категория принадлежности Правило
| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| я | ыгым | ыктарым |
| ты | ыгың | ыктарың |
| Вы | ыгыңыз | ыктарыңыз |
| он, она | ыгы | ыктары |
| мы | ыгыбыз | ыктарыбыз |
| вы | ыгыңар | ыктарыңар |
| Вы (мн.) | ыгыңыздар | ыктарыңыздар |
| они | ыгы | ыктары |
| общая принадлежность (-ныкы) | ыктыкы | ыктардыкы |
Склонение с аффиксами принадлежности
Правило| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | ыгым | ыгың | ыгыңыз | ыгы | ыгыбыз | ыгыңар | ыгыңыздар | ыгы |
| Родительный | ыгымдын / ыгымын | ыгыңдын / ыгыңын | ыгыңыздын | ыгынын | ыгыбыздын | ыгыңардын | ыгыңыздардын | ыгынын |
| Дательный | ыгыма | ыгыңа | ыгыңызга | ыгына | ыгыбызга | ыгыңарга | ыгыңыздарга | ыгына |
| Винительный | ыгымды / ыгымы | ыгыңды / ыгыңы | ыгыңызды | ыгын | ыгыбызды | ыгыңарды | ыгыңыздарды | ыгын |
| Местный | ыгымда | ыгыңда | ыгыңызда | ыгында | ыгыбызда | ыгыңарда | ыгыңыздарда | ыгында |
| Исходный | ыгымдан / ыгыман | ыгыңдан / ыгыңан | ыгыңыздан | ыгынан | ыгыбыздан | ыгыңардан | ыгыңыздардан | ыгынан |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Именительный | ыктарым | ыктарың | ыктарыңыз | ыктары | ыктарыбыз | ыктарыңар | ыктарыңыздар | ыктары |
| Родительный | ыктарымдын / ыктарымын | ыктарыңдын / ыктарыңын | ыктарыңыздын | ыктарынын | ыктарыбыздын | ыктарыңардын | ыктарыңыздардын | ыктарынын |
| Дательный | ыктарыма | ыктарыңа | ыктарыңызга | ыктарына | ыктарыбызга | ыктарыңарга | ыктарыңыздарга | ыктарына |
| Винительный | ыктарымды / ыктарымы | ыктарыңды / ыктарыңы | ыктарыңызды | ыктарын | ыктарыбызды | ыктарыңарды | ыктарыңыздарды | ыктарын |
| Местный | ыктарымда | ыктарыңда | ыктарыңызда | ыктарында | ыктарыбызда | ыктарыңарда | ыктарыңыздарда | ыктарында |
| Исходный | ыктарымдан / ыктарыман | ыктарыңдан / ыктарыңан | ыктарыңыздан | ыктарынан | ыктарыбыздан | ыктарыңардан | ыктарыңыздардан | ыктарынан |
Личные окончания (жакталыш) существительных
Правило| Единственное число | Множественное число | |
|---|---|---|
| 1е лицо | ыкмын | ыкпыз |
| 2е лицо | ыксың | ыксыңар |
| 2е лицо (веж.форма) | ыксыз | ыксыздар |
| местный · 1е лицо | ыктамын | ыктабыз |
| местный · 2е лицо | ыктасың | ыктасыңар |
| местный · 2е лицо (веж.форма) | ыктасыз | ыктасыздар |
| исходный · 1е лицо | ыктанмын | ыктанбыз |
| исходный · 2е лицо | ыктансың | ыктансыңар |
| исходный · 2е лицо (веж.форма) | ыктансыз | ыктансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Степени сравнения Правило
| Степень | |
|---|---|
| Сравнительная степень | ыгыраак |
ык-
Спряжение глагола Правило
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | ыгамын / ыгам | ыгасың | ыгасыз | ыгат | ыгабыз | ыгасыңар | ыгасыздар | ыгышат / ыгат |
| Прошедшее определенное время | ыктым | ыктың | ыктыңыз | ыкты | ыктык | ыктыңар | ыктыңыздар | ыгышты / ыкты |
| Прошедщее неопределенное время | ыкканмын / ыккамын / ыккам | ыккансың | ыккансыз | ыккан | ыкканбыз | ыккансыңар | ыккансыздар | ыккан |
| Прошедшее субъективное время | ыгыптырмын / ыгыпмын | ыгыптырсың / ыгыпсың | ыгыптырсыз / ыгыпсыз | ыгыптыр | ыгыптырбыз / ыгыппыз | ыгыптырсыңар / ыгыпсыңар | ыгыптырсыздар / ыгыпсыздар | ыгышыптыр / ыгыптыр |
| Прошедшее длительное | ыкчумун | ыкчусуң | ыкчусуз | ыкчу | ыкчубуз | ыкчусуңар | ыкчусуздар | ыкчу |
| Неопределенное будущее время | ыгармын | ыгарсың | ыгарсыз | ыгар | ыгарбыз | ыгарсыңар | ыгарсыздар | ыгар |
| Условное наклонение | ыксам | ыксаң | ыксаңыз | ыкса | ыксак | ыксаңар | ыксаңыздар | ыгышса / ыкса |
| Желательное наклонение | ыккым | ыккың | ыккыңыз | ыккысы | ыккыбыз | ыккыңар | ыккыңыздар | ыккысы |
| Повелительное наклонение | ыгайын | ык | ыгыңыз | ыксын | ыгалы | ыккыла | ыгыңыздар | ыксын |
| Наклонение намерения | ыкмакчымын / ыкмакмын | ыкмакчысың / ыкмаксың | ыкмакчысыз / ыкмаксыз | ыкмакчы / ыкмак | ыкмакчыбыз / ыкмакпыз | ыкмакчысыңар / ыкмаксыңар | ыкмакчысыздар / ыкмаксыздар | ыкмакчы / ыкмак |
| Единственное число | Множественное число | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| я | ты | Вы | он, она | мы | вы | Вы (мн.) | они | |
| Будущее определенное время | ыкпаймын / ыкпайм | ыкпайсың | ыкпайсыз | ыкпайт | ыкпайбыз | ыкпайсыңар | ыкпайсыздар | ыгышпайт / ыкпайт |
| Прошедшее определенное время | ыкпадым | ыкпадың | ыкпадыңыз | ыкпады | ыкпадык | ыкпадыңар | ыкпадыңыздар | ыгышпады / ыкпады |
| Прошедщее неопределенное время | ыкпаганмын | ыкпагансың | ыкпагансыз | ыкпаган | ыкпаганбыз | ыкпагансыңар | ыкпагансыздар | ыкпаган |
| Прошедшее субъективное время | ыкпаптырмын | ыкпаптырсың | ыкпаптырсыз | ыкпаптыр | ыкпаптырбыз | ыкпаптырсыңар | ыкпаптырсыздар | ыкпаптыр |
| Неопределенное будущее время | ыкпасмын | ыкпассың | ыкпассыз | ыкпас | ыкпаспыз | — | — | ыкпас |
| Условное наклонение | ыкпасам | ыкпасаң | ыкпасаңыз | ыкпаса | ыкпасак | ыкпасаңар | ыкпасаңыздар | ыгышпаса / ыкпаса |
| Повелительное наклонение | ыкпайын | ыкпа | ыкпаңыз | ыкпасын | ыкпайлы | ыкпагыла | ыкпаңыздар | ыкпасын |
Отглагольное существительное Правило
| Форма | |
|---|---|
| -уу | ыгуу |
| -ыш | ыгыш |
| -мак | ыкмак |
| -май | ыкмай |
| -баш | ыкпаш |
Причастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -ган | ыккан |
| -ар | ыгар |
| -бас | ыкпас |
| -уучу | ыгуучу |
| -чу | ыкчу |
Деепричастие Правило
| Форма | |
|---|---|
| -а, -й | ыга |
| -ып | ыгып |
| -ганы | ыкканы |
| -ганча | ыкканча |
| -гыча | ыккыча |
| -майынча | ыкмайынча |