КыргызчаРусский

Эрежелер›Морфология›Кызматчы сөз түркүмдөрү›Барыш жөндөмөсүндөгү сөздөр менен айкашуучу жандоочтор

Барыш жөндөмөсүндөгү сөздөр менен айкашуучу жандоочтор

Барыш жөндөмөсүндөгү сөздөр менен айкашуучу жандоочтор: дейре, караганда, карай, карата, чейин. Мисалы: Бала таң атканга чейин тук этип уктаган жок. (Жомок) Автобус токтогонго чейин оозу тынбай какылдап келди. (Н.Байтемиров).

  1. чейин, дейре деген жандоочтор мезгилдик, мейкиндик маанидеги атооч сөздөргө, сан атооч, ат атоочторго, кыймыл атоочко жана -ган мүчөлүү атоочтуктарга айкашып келип, мезгил же аралык боюнча чектөө маанилерин билдирет. Мисалы: Балкашка чейин жүздөгөн километр мейкиндик жатат. (М.Макенбаев) Түшкө чейин сөзсүз келем деп кеткен бойдон жок. (Б.Усубалиев).
  2. карай (карата) жандоочу мезгилдик, мейкиндик, объект маанилериндеги зат атооч сөздөргө, ат атоочторго, тактоочторго жана айрым кыймыл атоочко айкашып келип, алар аркылуу туюндурулган нерсеге, объектиге бет алгандык маанисин көрсөтөт. Мисалы: Окуусун бүтөөр  менен шаарга карай сызды. (М.Гапаров) Чогулгандар мени саал сүйбөгөндөй карашып, Токтогулга карай ыктай олтурушту. (Алымкул).
  3. караганда жандоочу бардык атооч сөздөргө, кыймыл атоочко жана -ган мүчөлүү атоочтуктарга айкашып келип, бир нерсени экинчи бир нерсе менен салыштыруу маанисин билдирет. Мисалы: Сага караганда ал активдүү көрүнөт.
  4. жараша атооч сөздөрдү, кыймыл атоочторду жана -ган мүчөлүү атоочтуктарды жандап келип, жандооч катары колдонулганда ылайыкташуу, төп келишүү, окшошуу маанилерин билдирет. Мисалы: Алыбек алына жараша. (Макал) Шартка жараша ушул жерден иштеп турайын дедим. (А.Саспаев).

жете атооч сөздөрдү жандап келип, жандооч катары колдонулганда мезгилдик жана орундук чектөө маанилерин билдирет. Мисалы: Айылга жете аттардын оозун тарттык

Булагы: «Кыргыз тилинин морфологиясы», 2008