Морфология › ири
ири
Жөндөмө категориясы Эреже
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | ирим | ирилерим |
| сен | ириң | ирилериң |
| сиз | ириңиз | ирилериңиз |
| ал | ириси | ирилери |
| биз | ирибиз | ирилерибиз |
| силер | ириңер | ирилериңер |
| сиздер | ириңиздер | ирилериңиздер |
| алар | ириси | ирилери |
| жалпы таандык (-ныкы) | ириники | ирилердики |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | ирим | ириң | ириңиз | ириси | ирибиз | ириңер | ириңиздер | ириси |
| Илик | иримдин / иримин | ириңдин / ириңин | ириңиздин | ирисинин | ирибиздин | ириңердин | ириңиздердин | ирисинин |
| Барыш | ириме | ириңе | ириңизге | ирисине | ирибизге | ириңерге | ириңиздерге | ирисине |
| Табыш | ирими / иримди | ириңди / ириңи | ириңизди | ирисин | ирибизди | ириңерди | ириңиздерди | ирисин |
| Жатыш | иримде | ириңде | ириңизде | ирисинде | ирибизде | ириңерде | ириңиздерде | ирисинде |
| Чыгыш | иримден / иримен | ириңден / ириңен | ириңизден | ирисинен | ирибизден | ириңерден | ириңиздерден | ирисинен |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | ирилерим | ирилериң | ирилериңиз | ирилери | ирилерибиз | ирилериңер | ирилериңиздер | ирилери |
| Илик | ирилеримдин / ирилеримин | ирилериңдин / ирилериңин | ирилериңиздин | ирилеринин | ирилерибиздин | ирилериңердин | ирилериңиздердин | ирилеринин |
| Барыш | ирилериме | ирилериңе | ирилериңизге | ирилерине | ирилерибизге | ирилериңерге | ирилериңиздерге | ирилерине |
| Табыш | ирилеримди / ирилерими | ирилериңди / ирилериңи | ирилериңизди | ирилерин | ирилерибизди | ирилериңерди | ирилериңиздерди | ирилерин |
| Жатыш | ирилеримде | ирилериңде | ирилериңизде | ирилеринде | ирилерибизде | ирилериңерде | ирилериңиздерде | ирилеринде |
| Чыгыш | ирилеримден / ирилеримен | ирилериңден / ирилериңен | ирилериңизден | ирилеринен | ирилерибизден | ирилериңерден | ирилериңиздерден | ирилеринен |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | иримин | ирибиз |
| 2-жак | ирисиң | ирисиңер |
| 2-жак (сылык) | ирисиз | ирисиздер |
| жатыш · 1-жак | иридемин | иридебиз |
| жатыш · 2-жак | иридесиң | иридесиңер |
| жатыш · 2-жак (сылык) | иридесиз | иридесиздер |
| чыгыш · 1-жак | ириденмин | ириденбиз |
| чыгыш · 2-жак | ириденсиң | ириденсиңер |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | ириденсиз | ириденсиздер |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Жөндөмө категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| Атооч | ири | ирилер |
| Илик | иринин | ирилердин |
| Барыш | ириге | ирилерге |
| Табыш | ирини | ирилерди |
| Жатыш | ириде | ирилерде |
| Чыгыш | ириден | ирилерден |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | ирим | ирилерим |
| сен | ириң | ирилериң |
| сиз | ириңиз | ирилериңиз |
| ал | ириси | ирилери |
| биз | ирибиз | ирилерибиз |
| силер | ириңер | ирилериңер |
| сиздер | ириңиздер | ирилериңиздер |
| алар | ириси | ирилери |
| жалпы таандык (-ныкы) | ириники | ирилердики |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | ирим | ириң | ириңиз | ириси | ирибиз | ириңер | ириңиздер | ириси |
| Илик | иримдин / иримин | ириңдин / ириңин | ириңиздин | ирисинин | ирибиздин | ириңердин | ириңиздердин | ирисинин |
| Барыш | ириме | ириңе | ириңизге | ирисине | ирибизге | ириңерге | ириңиздерге | ирисине |
| Табыш | ирими / иримди | ириңди / ириңи | ириңизди | ирисин | ирибизди | ириңерди | ириңиздерди | ирисин |
| Жатыш | иримде | ириңде | ириңизде | ирисинде | ирибизде | ириңерде | ириңиздерде | ирисинде |
| Чыгыш | иримден / иримен | ириңден / ириңен | ириңизден | ирисинен | ирибизден | ириңерден | ириңиздерден | ирисинен |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | ирилерим | ирилериң | ирилериңиз | ирилери | ирилерибиз | ирилериңер | ирилериңиздер | ирилери |
| Илик | ирилеримдин / ирилеримин | ирилериңдин / ирилериңин | ирилериңиздин | ирилеринин | ирилерибиздин | ирилериңердин | ирилериңиздердин | ирилеринин |
| Барыш | ирилериме | ирилериңе | ирилериңизге | ирилерине | ирилерибизге | ирилериңерге | ирилериңиздерге | ирилерине |
| Табыш | ирилеримди / ирилерими | ирилериңди / ирилериңи | ирилериңизди | ирилерин | ирилерибизди | ирилериңерди | ирилериңиздерди | ирилерин |
| Жатыш | ирилеримде | ирилериңде | ирилериңизде | ирилеринде | ирилерибизде | ирилериңерде | ирилериңиздерде | ирилеринде |
| Чыгыш | ирилеримден / ирилеримен | ирилериңден / ирилериңен | ирилериңизден | ирилеринен | ирилерибизден | ирилериңерден | ирилериңиздерден | ирилеринен |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | иримин | ирибиз |
| 2-жак | ирисиң | ирисиңер |
| 2-жак (сылык) | ирисиз | ирисиздер |
| жатыш · 1-жак | иридемин | иридебиз |
| жатыш · 2-жак | иридесиң | иридесиңер |
| жатыш · 2-жак (сылык) | иридесиз | иридесиздер |
| чыгыш · 1-жак | ириденмин | ириденбиз |
| чыгыш · 2-жак | ириденсиң | ириденсиңер |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | ириденсиз | ириденсиздер |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Сын атоочтун даражалары Эреже
| Даража | |
|---|---|
| Салыштырма даража | ирирээк |
ири-
Этиштин жакталышы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | ириймин / ирийм | ирийсиң | ирийсиз | ирийт | ирийбиз | ирийсиңер | ирийсиздер | ирийт / иришет |
| Айкын өткөн чак | иридим | иридиң | иридиңиз | ириди | иридик | иридиңер | иридиңиздер | иришти / ириди |
| Жалпы өткөн чак | иригенмин / иригемин / иригем | иригенсиң | иригенсиз | ириген | иригенбиз | иригенсиңер | иригенсиздер | ириген |
| Капыскы өткөн чак | ириптирмин / ирипмин | ириптирсиң / ирипсиң | ириптирсиз / ирипсиз | ириптир | ириптирбиз / ириппиз | ириптирсиңер / ирипсиңер | ириптирсиздер / ирипсиздер | иришиптир / ириптир |
| Адат өткөн чак | иричүмүн | иричүсүң | иричүсүз | иричү | иричүбүз | иричүсүңөр | иричүсүздөр | иричү |
| Арсар келер чак | ирирмин | ирирсиң | ирирсиз | ирир | ирирбиз | ирирсиңер | ирирсиздер | ирир |
| Шарттуу ыңгай | ирисем | ирисең | ирисеңиз | ирисе | ирисек | ирисеңер | ирисеңиздер | ирисе / иришсе |
| Тилек ыңгай | иригим | иригиң | иригиңиз | иригиси | иригибиз | иригиңер | иригиңиздер | иригиси |
| Буйрук ыңгай | ирийин | ири | ириңиз | ирисин | ирийли | иригиле | ириңиздер | ирисин |
| Ниет ыңгай | иримекчимин / иримекмин | иримекчисиң / иримексиң | иримекчисиз / иримексиз | иримекчи / иримек | иримекчибиз / иримекпиз | иримекчисиңер / иримексиңер | иримекчисиздер / иримексиздер | иримекчи / иримек |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | ирибеймин / ирибейм | ирибейсиң | ирибейсиз | ирибейт | ирибейбиз | ирибейсиңер | ирибейсиздер | иришпейт / ирибейт |
| Айкын өткөн чак | ирибедим | ирибедиң | ирибедиңиз | ирибеди | ирибедик | ирибедиңер | ирибедиңиздер | иришпеди / ирибеди |
| Жалпы өткөн чак | ирибегенмин | ирибегенсиң | ирибегенсиз | ирибеген | ирибегенбиз | ирибегенсиңер | ирибегенсиздер | ирибеген |
| Капыскы өткөн чак | ирибептирмин | ирибептирсиң | ирибептирсиз | ирибептир | ирибептирбиз | ирибептирсиңер | ирибептирсиздер | ирибептир |
| Арсар келер чак | ирибесмин | ирибессиң | ирибессиз | ирибес | ирибеспиз | — | — | ирибес |
| Шарттуу ыңгай | ирибесем | ирибесең | ирибесеңиз | ирибесе | ирибесек | ирибесеңер | ирибесеңиздер | иришпесе / ирибесе |
| Буйрук ыңгай | ирибейин | ирибе | ирибеңиз | ирибесин | ирибейли | ирибегиле | ирибеңиздер | ирибесин |
Кыймыл атоочтор Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -уу | ирүү |
| -ыш | ириш |
| -мак | иримек |
| -май | иримей |
| -баш | ирибеш |
Атоочтуктар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -ган | ириген |
| -ар | ирир |
| -бас | ирибес |
| -уучу | ирүүчү |
| -чу | иричү |
Чакчылдар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -а, -й | ирий |
| -ып | ирип |
| -ганы | иригени |
| -ганча | иригенче |
| -гыча | иригиче |
| -майынча | иримейинче |