Морфология › алда
алда
Жөндөмө категориясы Эреже
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | алдам | алдаларым |
| сен | алдаң | алдаларың |
| сиз | алдаңыз | алдаларыңыз |
| ал | алдасы | алдалары |
| биз | алдабыз | алдаларыбыз |
| силер | алдаңар | алдаларыңар |
| сиздер | алдаңыздар | алдаларыңыздар |
| алар | алдасы | алдалары |
| жалпы таандык (-ныкы) | алданыкы | алдалардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | алдам | алдаң | алдаңыз | алдасы | алдабыз | алдаңар | алдаңыздар | алдасы |
| Илик | алдамдын / алдамын | алдаңдын / алдаңын | алдаңыздын | алдасынын | алдабыздын | алдаңардын | алдаңыздардын | алдасынын |
| Барыш | алдама | алдаңа | алдаңызга | алдасына | алдабызга | алдаңарга | алдаңыздарга | алдасына |
| Табыш | алдамды / алдамы | алдаңды / алдаңы | алдаңызды | алдасын | алдабызды | алдаңарды | алдаңыздарды | алдасын |
| Жатыш | алдамда | алдаңда | алдаңызда | алдасында | алдабызда | алдаңарда | алдаңыздарда | алдасында |
| Чыгыш | алдамдан / алдаман | алдаңдан / алдаңан | алдаңыздан | алдасынан | алдабыздан | алдаңардан | алдаңыздардан | алдасынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | алдаларым | алдаларың | алдаларыңыз | алдалары | алдаларыбыз | алдаларыңар | алдаларыңыздар | алдалары |
| Илик | алдаларымдын / алдаларымын | алдаларыңдын / алдаларыңын | алдаларыңыздын | алдаларынын | алдаларыбыздын | алдаларыңардын | алдаларыңыздардын | алдаларынын |
| Барыш | алдаларыма | алдаларыңа | алдаларыңызга | алдаларына | алдаларыбызга | алдаларыңарга | алдаларыңыздарга | алдаларына |
| Табыш | алдаларымды / алдаларымы | алдаларыңды / алдаларыңы | алдаларыңызды | алдаларын | алдаларыбызды | алдаларыңарды | алдаларыңыздарды | алдаларын |
| Жатыш | алдаларымда | алдаларыңда | алдаларыңызда | алдаларында | алдаларыбызда | алдаларыңарда | алдаларыңыздарда | алдаларында |
| Чыгыш | алдаларымдан / алдаларыман | алдаларыңдан / алдаларыңан | алдаларыңыздан | алдаларынан | алдаларыбыздан | алдаларыңардан | алдаларыңыздардан | алдаларынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | алдамын | алдабыз |
| 2-жак | алдасың | алдасыңар |
| 2-жак (сылык) | алдасыз | алдасыздар |
| жатыш · 1-жак | алдадамын | алдадабыз |
| жатыш · 2-жак | алдадасың | алдадасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | алдадасыз | алдадасыздар |
| чыгыш · 1-жак | алдаданмын | алдаданбыз |
| чыгыш · 2-жак | алдадансың | алдадансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | алдадансыз | алдадансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Жөндөмө категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| Атооч | алда | алдалар |
| Илик | алданын | алдалардын |
| Барыш | алдага | алдаларга |
| Табыш | алданы | алдаларды |
| Жатыш | алдада | алдаларда |
| Чыгыш | алдадан | алдалардан |
Демек, ал зат атоочко гана эмес, заттык мааниде колдонулган учурда сын атоочко да, сан атоочко да, ат атоочко да, кыймыл атоочко да, атоочтуктарга да тиешелүү категория болуп эсептелет.
Таандык категориясы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| мен | алдам | алдаларым |
| сен | алдаң | алдаларың |
| сиз | алдаңыз | алдаларыңыз |
| ал | алдасы | алдалары |
| биз | алдабыз | алдаларыбыз |
| силер | алдаңар | алдаларыңар |
| сиздер | алдаңыздар | алдаларыңыздар |
| алар | алдасы | алдалары |
| жалпы таандык (-ныкы) | алданыкы | алдалардыкы |
Таандык жөндөлүш
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | алдам | алдаң | алдаңыз | алдасы | алдабыз | алдаңар | алдаңыздар | алдасы |
| Илик | алдамдын / алдамын | алдаңдын / алдаңын | алдаңыздын | алдасынын | алдабыздын | алдаңардын | алдаңыздардын | алдасынын |
| Барыш | алдама | алдаңа | алдаңызга | алдасына | алдабызга | алдаңарга | алдаңыздарга | алдасына |
| Табыш | алдамды / алдамы | алдаңды / алдаңы | алдаңызды | алдасын | алдабызды | алдаңарды | алдаңыздарды | алдасын |
| Жатыш | алдамда | алдаңда | алдаңызда | алдасында | алдабызда | алдаңарда | алдаңыздарда | алдасында |
| Чыгыш | алдамдан / алдаман | алдаңдан / алдаңан | алдаңыздан | алдасынан | алдабыздан | алдаңардан | алдаңыздардан | алдасынан |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Атооч | алдаларым | алдаларың | алдаларыңыз | алдалары | алдаларыбыз | алдаларыңар | алдаларыңыздар | алдалары |
| Илик | алдаларымдын / алдаларымын | алдаларыңдын / алдаларыңын | алдаларыңыздын | алдаларынын | алдаларыбыздын | алдаларыңардын | алдаларыңыздардын | алдаларынын |
| Барыш | алдаларыма | алдаларыңа | алдаларыңызга | алдаларына | алдаларыбызга | алдаларыңарга | алдаларыңыздарга | алдаларына |
| Табыш | алдаларымды / алдаларымы | алдаларыңды / алдаларыңы | алдаларыңызды | алдаларын | алдаларыбызды | алдаларыңарды | алдаларыңыздарды | алдаларын |
| Жатыш | алдаларымда | алдаларыңда | алдаларыңызда | алдаларында | алдаларыбызда | алдаларыңарда | алдаларыңыздарда | алдаларында |
| Чыгыш | алдаларымдан / алдаларыман | алдаларыңдан / алдаларыңан | алдаларыңыздан | алдаларынан | алдаларыбыздан | алдаларыңардан | алдаларыңыздардан | алдаларынан |
Жакталыш (Зат атоочтун жакталышы)
Эреже| Жекелик сан | Көптүк сан | |
|---|---|---|
| 1-жак | алдамын | алдабыз |
| 2-жак | алдасың | алдасыңар |
| 2-жак (сылык) | алдасыз | алдасыздар |
| жатыш · 1-жак | алдадамын | алдадабыз |
| жатыш · 2-жак | алдадасың | алдадасыңар |
| жатыш · 2-жак (сылык) | алдадасыз | алдадасыздар |
| чыгыш · 1-жак | алдаданмын | алдаданбыз |
| чыгыш · 2-жак | алдадансың | алдадансыңар |
| чыгыш · 2-жак (сылык) | алдадансыз | алдадансыздар |
Адамзаттык эмес зат атоочтор жак боюнча өзгөрбөйт, башкача айтканда, жакталбайт.
Сын атоочтун даражалары Эреже
| Даража | |
|---|---|
| Салыштырма даража | алдараак |
алда-
Этиштин жакталышы Эреже
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | алдаймын / алдайм | алдайсың | алдайсыз | алдайт | алдайбыз | алдайсыңар | алдайсыздар | алдашат / алдайт |
| Айкын өткөн чак | алдадым | алдадың | алдадыңыз | алдады | алдадык | алдадыңар | алдадыңыздар | алдады / алдашты |
| Жалпы өткөн чак | алдаганмын / алдагамын / алдагам | алдагансың | алдагансыз | алдаган | алдаганбыз | алдагансыңар | алдагансыздар | алдаган |
| Капыскы өткөн чак | алдаптырмын / алдапмын | алдаптырсың / алдапсың | алдаптырсыз / алдапсыз | алдаптыр | алдаптырбыз / алдаппыз | алдаптырсыңар / алдапсыңар | алдаптырсыздар / алдапсыздар | алдаптыр / алдашыптыр |
| Адат өткөн чак | алдачумун | алдачусуң | алдачусуз | алдачу | алдачубуз | алдачусуңар | алдачусуздар | алдачу |
| Арсар келер чак | алдаармын / алдармын | алдаарсың / алдарсың | алдаарсыз / алдарсыз | алдар / алдаар | алдаарбыз / алдарбыз | алдаарсыңар / алдарсыңар | алдаарсыздар / алдарсыздар | алдар / алдаар |
| Шарттуу ыңгай | алдасам | алдасаң | алдасаңыз | алдаса | алдасак | алдасаңар | алдасаңыздар | алдаса / алдашса |
| Тилек ыңгай | алдагым | алдагың | алдагыңыз | алдагысы | алдагыбыз | алдагыңар | алдагыңыздар | алдагысы |
| Буйрук ыңгай | алдайын | алда | алдаңыз | алдасын | алдайлы | алдагыла | алдаңыздар | алдасын |
| Ниет ыңгай | алдамакчымын / алдамакмын | алдамакчысың / алдамаксың | алдамакчысыз / алдамаксыз | алдамакчы / алдамак | алдамакчыбыз / алдамакпыз | алдамакчысыңар / алдамаксыңар | алдамакчысыздар / алдамаксыздар | алдамакчы / алдамак |
| Жекелик сан | Көптүк сан | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| мен | сен | сиз | ал | биз | силер | сиздер | алар | |
| Айкын келер чак | алдабаймын / алдабайм | алдабайсың | алдабайсыз | алдабайт | алдабайбыз | алдабайсыңар | алдабайсыздар | алдашпайт / алдабайт |
| Айкын өткөн чак | алдабадым | алдабадың | алдабадыңыз | алдабады | алдабадык | алдабадыңар | алдабадыңыздар | алдашпады / алдабады |
| Жалпы өткөн чак | алдабаганмын | алдабагансың | алдабагансыз | алдабаган | алдабаганбыз | алдабагансыңар | алдабагансыздар | алдабаган |
| Капыскы өткөн чак | алдабаптырмын | алдабаптырсың | алдабаптырсыз | алдабаптыр | алдабаптырбыз | алдабаптырсыңар | алдабаптырсыздар | алдабаптыр |
| Арсар келер чак | алдабасмын | алдабассың | алдабассыз | алдабас | алдабаспыз | — | — | алдабас |
| Шарттуу ыңгай | алдабасам | алдабасаң | алдабасаңыз | алдабаса | алдабасак | алдабасаңар | алдабасаңыздар | алдашпаса / алдабаса |
| Буйрук ыңгай | алдабайын | алдаба | алдабаңыз | алдабасын | алдабайлы | алдабагыла | алдабаңыздар | алдабасын |
Кыймыл атоочтор Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -уу | алдоо |
| -ыш | алдаш |
| -мак | алдамак |
| -май | алдамай |
| -баш | алдабаш |
Атоочтуктар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -ган | алдаган |
| -ар | алдар / алдаар |
| -бас | алдабас |
| -уучу | алдоочу |
| -чу | алдачу |
Чакчылдар Эреже
| Түрү | |
|---|---|
| -а, -й | алдай |
| -ып | алдап |
| -ганы | алдаганы |
| -ганча | алдаганча |
| -гыча | алдагыча |
| -майынча | алдамайынча |